การออก พ.ร.บ.แรงงานทางทะเล น่าจะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ลูกจ้างประจำเรือเดินสมุทรอุ่นใจขึ้นว่า ได้รับความคุ้มครอง และมีหน่วยงานที่คอยตรวจสอบสภาพการจ้าง เพื่อชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของแรงงานที่ทำงานท่ามกลางคลื่นลม รวมทั้งเป็นเอกสารสำคัญที่ทำให้เจ้าของเรืออุ่นใจว่า การเดินเรือไปเทียบท่าในประเทศต่างๆ จะไม่ถูกกักตัวและเกิดความเสียหายต่อการทำธุรกิจเหมือนเช่นในอดีตอีก

20 ปีภายหลังโศกนาฏกรรมเคเดอร์ ประเทศไทยได้มีการตราออกกฎหมายต่างๆเกี่ยวกับความปลอดภัยในการทำงาน เช่น ให้มีการจัดตั้งเจ้าหน้าที่และคณะกรรมการความปลอดภัย จัดอบรม การออกพ.ร.บ.ความปลอดภัยเพื่อเป็นกฎหมายแม่บท รวมทั้งให้มีการจัดตั้งสถาบันความปลอดภัยที่มีความเป็นอิสระ ซึ่งก็เป็นความก้าวหน้าในเชิงกฎหมายและการพัฒนาทางสถาบัน แต่ก็ยังคงมีช่องว่างระหว่างกฎหมายกับความเป็นจริงในสังคม การจัดตั้งสถาบันความปลอดภัย ตามมาตรา 52 ที่ถูกยกร่างภายใต้การดำเนินการของกระทรวงแรงงานยังคงถูกตั้งคำถามจากผู้ใช้แรงงานเรื่องของความเป็นอิสระในการทำงาน โดยเฉพาะคณะกรรมการบริหารสถาบันที่ไม่ได้มาจากระบวนการการสรรหา

ทุกๆสิ้นเดือนผู้ประกันตนมาตรา 33 จำนวนกว่า 9,497,576 คน จะต้องถูกหักเงินสบทบประกันสังคมตามสัดส่วนฐานเงินเดือน แต่สูงสุดไม่เกิน 750 บาทต่อเดือน แน่นอนพวกเขารู้ดีว่าประโยชน์จากการเข้าเป็นสมาชิกกองทุนประกันสังคมนั้นไม่ใช่เพียงเรื่องของการรักษาพยาบาลยามเจ็บป่วยเท่านั้น เพราะเอาเข้าจริงแล้วระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (บัตรทอง) ก็ไม่ได้หน้าตาขี้เหร่ซะจนผู้ประกันตนจะรับกับระบบดังกล่าวไม่ได้

จากโศกนาฏกรรมที่โรงงานเคเดอร์ ถึงการปฏิรูประบบสุขภาพและความปลอดภัยในการทำงาน บทความเพื่อร่วมรำลึก 20 ปี โศกนาฏกรรมโรงงานเคเดอร์
10 พฤษภาคม 2536 คือรอยด่างของประวัติศาสตร์การพัฒนาอุตสาหกรรมไทย จันทร์ที่ 10 พฤษภาคม 2536 เวลาประมาณ 16.00 น. ที่โรงงานผลิตตุ๊กตาและของเด็กเล่นของ บริษัท เคเดอร์อินดัสเทรียล (ไทยแลนด์) จำกัด และ บริษัท ไทยจิว ฟู อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด อันเป็นบริษัทที่มีเครือข่ายการผลิตทั้งในฮ่องกง ไต้หวัน และไทย มีเครือข่ายการจัดจำหน่ายหลายแห่งทั้งในยุโรป และสหรัฐอเมริกา ได้เกิดอุบัติเหตุเพลิงไหม้ ทำให้คนงานของ บริษัท เคเดอร์ฯ เสียชีวิต 188 คน ราย

เนื่องในโอกาสวันกรรมกรสากลปีนี้ ๑ พฤษภาคม ๒๕๕๖ คณะกรรมการพิจารณาและปรับปรุงกฎหมายด้านสวัสดิการสังคม ในคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย (คปก.) ขอสดุดีและคารวะต่อ “พลังแรงงานสร้างสรรค์โลก” และขบวนแรงงานทั่วโลกผู้ต่อสู้บุกเบิกจนสามารถก่อเกิดการยอมรับหลักการและมาตรฐานแรงงานสากลร่วมกัน ในอันที่จะต้องปกป้องคุ้มครองสิทธิคนทำงานให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีตั้งแต่เกิดจนวาระสุดท้ายของชีวิต และต้องคุ้มครองเสรีภาพการรวมตัวเจรจาต่อรอง เพื่อประกันความมั่นคงในการทำงานและสิทธิเสรีภาพ อันมีผลต่อสังคมไทยมายาวนาน แม้จะยังไม่สมบูรณ์ทั้งหมดก็ตาม

ศาสตราจารย์นิคม จันทรวิทุรอดีตอธิบดีกรมแรงงานผู้ยืนเคียงข้างและต่อสู้เพื่อผลประโยชน์ของผู้ใช้แรงงานได้เคยให้ความเห็นถึงความสำคัญของวันกรรมกรสากลว่า “…เป้าหมายที่สำคัญที่สุดเป็นเรื่องที่คนงานชุมนุมกันเป็นการแสดงออกซึ่งความสามัคคี ความพร้อมเพรียงและระลึกถึงผลงานของผู้นำแรงงานทั่วโลกที่ได้เรียกร้องให้ดูแลงานอย่างเป็นธรรม ฉะนั้นกล่าวได้ว่าวันแรงงานแห่งชาติหรือภาษอังกฤษเรียกว่า MAY DAY มันเรื่องของชาวตะวันตกก่อนทำกันมาร้อยปีกว่าเดือนพฤษภาคมที่สหรัฐ ทำที่เมืองซิคาโกและต่อไปคนงานในประเทศต่างๆก็ทำกันและยึดเอาวันที่พฤษภาคมเป็นวันแรงงานแห่งโลก…” เช่นเดียวกับที่ศาตราภิชาน แล ดิลกวิทยรัตน์นักวิชาการแรงงานคนสำคัญอีกท่านได้ให้ความเห็นถึงวันกรรมกรสากลไว้ว่า “…เป็นการรำลึกถึงการต่อสู้ของกรรมกรในอเมริกาและยุโรป ซึ่งจุดกำเนิดมาจากอเมริกาและต่อมาแพร่ขยายไปยุโรปและทั่วโลก เป็นวันรำลึกแห่งการต่อสู้ของผู้ที่ต้องการที่ทำให้เกิดคุณภาพชีวิตของคนงานขึ้นมาในเรื่องของความยุติธรรมในการจ้าง ในเรื่องของวันพักผ่อน ในเรื่องของชั่วโมงการทำงานซึ่งระบบการทำงานที่เรียกว่าระบบ 3 แปด ทำ 8 ชั่วโมง พัก 8 ชั่วโมง ศึกษาเล่าเรียน 8 ชั่วโมง อันนี้ถือว่าเป็นปรัชญาของการต่อสู้เพื่อให้เกิดวันกรรมกร”

ทุกวันนี้แม้การยื่นข้อเรียกร้องจะยังคงเป็นภาพสะท้อนของ “พิธีกรรมประจำปีที่รัฐและทุนไม่ใส่ใจ” แต่อย่างน้อยเมื่อมาพิจารณาข้อเรียกร้องก็เห็นได้ชัดว่า การปรับปรุงเพียงเรื่องการขึ้นค่าแรงขั้นต่ำหรือการเข้าถึงสวัสดิการแรงงาน ไม่ได้ทำให้สิทธิแรงงานเกิดขึ้นได้อย่างแท้จริง ทั้งนี้การเปิดโอกาสให้แรงงานได้รวมตัว-เจรจา-ต่อรอง อย่างเสมอภาค โดยเฉพาะการที่รัฐบาลไทยต้องรับรองอนุสัญญา ILO ฉบับที่ 87 และ 98 โดยเร็ววัน รวมทั้งการแก้ไขกฎหมายแรงงานสัมพันธ์ให้สอดคล้องกับอนุสัญญาดังกล่าว นี้ต่างหากที่จะนำไปสู่การปรับสัมพันธภาพทางอำนาจระหว่างผู้ได้เปรียบกับเสียเปรียบทางสังคม และสุดท้ายจะนำไปสู่การสร้างความเป็นธรรม เพื่อลดความเหลื่อมล้ำต่อผู้ใช้แรงงานลงได้จริง

พระราชบัญญัติกองทุนการออมแห่งชาติ พ.ศ.2554 (กอช.) นับเป็นกฎหมายที่ส่งเสริมให้ประชาชน ในภาคส่วนแรงงานนอกระบบ จำนวน 24.8 ล้านคน และผู้สูงอายุ(อายุ 60 ปีขึ้นไป) จากข้อมูลทะเบียนราษฎร์ กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ในปี พ.ศ.2554ประเทศไทยมีผู้สูงอายุ รวมทั้งสิ้น 7.79 ล้านคน ( ร้อยละ 12.38 ของจำนวนประชากรในประเทศ) และมีแนวโน้มจะเพิ่มเป็น ร้อยละ 17.5 ในปี พ.ศ.2563 และ ร้อยละ 25.1 ในปี 2573 ได้มีช่องทางการออมเงินเพื่ออนาคต อีกทางหนึ่ง ซึ่งสอดคล้องกับแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ.2545 – 2564 ) โดยกำหนดให้ “ส่งเสริมและสร้างวินัยการออมของประชาชนเป็นมาตรการสร้างหลักประกันด้านรายได้เพื่อวัยผู้สูงอายุ ตามยุทธศาสตร์ด้านการเตรียมความพร้อมของประชากรเพื่อเข้าสู่วัยสูงอายุที่มีคุณภาพ”

ตามสภาฯชุดนี้ ที่นำโดยนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จะไม่รับร่างกฎหมายประกันสังคมฉบับ 14,264 รายชื่อแน่นอน ทั้งจากเหตุผลเรื่องการมีตัวแทน 1 ใน 3 แล้วก่อนที่มีการลงมติเพื่อรับหลักการวาระ 1 วาระ 1 ถือได้ว่าเป็นขั้นตอนสำคัญมาก เพราะเป็นขั้นตอนการพิจารณาว่าจะรับหลักการแห่งร่างกฎหมาย เปิดให้มีการอภิปรายคัดค้านหรือสนับสนุน เมื่อสิ้นลงสุดประธานเปิดให้โหวต และสุดท้ายก็มีมติว่าให้แยกกันรับร่างทีละร่าง แน่นอนสุดท้ายร่างของผู้ใช้แรงงาน กับร่างของ สส.นคร มาฉิม ก็มีผู้เห็นด้วยเพียง 80 คนเท่านั้น จาก สส.ในห้องทั้งหมด 326 คน และร่างฉบับนี้ก็ตกไปในที่สุด คือ ไม่ถูกพิจารณาในกระบวนการนิติบัญญัติไทยอีกต่อไป

นี่คือเสียงสะท้อนที่ออกมาจากหัวหกของแรงงานหญิงเล็กๆที่จะฝากความต้องการถึงนายกรัฐมนตรีที่เป็นผู้หญิงคนแรกของประเทศที่มีลูกมาก่อนน่าที่จะเข้าใจและให้การสนับสนุนเร่งผลักดันแก้ไขปัญหาที่เกิด และเพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตให้กับพวกเขาได้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นบ้าง โดยให้รัฐบาลจัดตั้งศูนย์เลี้ยงเด็กเล็กใกล้ที่ทำงาน ลูกจะได้อยู่ใกล้ชิดพ่อแม่จะได้มีครอบครัวที่อบอุ่น ประกันสังคมควรเพิ่มเงินสงเคราะห์บุตร และขยายระยะเวลาถึง 20 ปี