กลุ่มเครือข่ายสิทธิเเรงงานข้ามชาติชาวพม่า (MWRN) เเละสหพันธ์สหภาพเเรงงานรัฐวิสาหกิจฯ ไทยรับรางวัลจากกลุ่มสิทธิเเรงงานสหรัฐฯ  22 พฤษภาคม 2556 ที่วอชิงตัน ดีซี  – องค์กร  The International Labor Rights Forum (ILRF) จะมอบรางวัลสิทธิแรงงานระหว่างประเทศ พ.ศ. 2556 แก่เครือข่ายสิทธิเเรงงานข้ามชาติ จากการรวมกลุ่มของเเรงงานข้ามชาติพม่า (MWRN) และสมาพันธ์แรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ (สรส.) สำหรับการทำงานที่มีผลงานก้าวหน้าในการปกป้องแรงงานข้ามชาติในประเทศไทย รางวัลสิทธิแรงงานระหว่างประเทศ ILRF มอบให้เป็นประจำทุกปีแก่หน่วยงานที่มีส่วนร่วมสำคัญในการสนับสนุนสิทธิแรงงาน เพื่อนำไปสู่การบรรลุการจ้างงานที่เป็นธรรม เเละมีมนุษยธรรมสำหรับคนงานทั่วโลก

แรงงานข้ามชาติจากประเทศเพื่อนบ้านของไทย ได้เเก่ พม่า กัมพูชา และลาวคิดเป็นร้อยละ 10 ของกำลังแรงงานทั้งหมดในประเทศไทย โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมการส่งออกที่ใช้แรงงานเข้มข้น เช่นแปรรูปอาหารทะเล เกษตรกรรม เครื่องนุ่งห่ม  ก่อสร้างและการดูแลรับใช้ในบ้าน แรงงานจำนวนหนึ่งจะถูกส่งเข้าสู่กระบวนการค้ามนุษย์ข้ามชาติโดยนายหน้าแรงงานและมักจะถูกเอารัดเอาเปรียบในการจ้างงาน สภาพการทำงานที่เลวร้าย รวมทั้งการจ่ายค่าจ้างต่ำกว่าที่ตกลงและไม่ชำระเงินค่าจ้าง การละเมิดกฎหมายค่าจ้างขั้นต่ำ การทำงานล่วงเวลาเป็นเวลานาน การทำงานที่เป็นอันตรายและสภาพแวดล้อมการทำงานไม่ถูกสุขลักษณะ ทั้งยังการปฏิเสธเสรีภาพในการสมาคมและสิทธิในการเจรจาต่อรองรวมหมู่ ซึ่งเป็นปัญหาที่พบได้ทั่วไป ที่เลวร้านกว่านั้นคือการทำงานเพื่อปลดหนี้ การบังคับใช้แรงงานและการใช้แรงงานเด็กอย่างแพร่หลายในอุตสาหกรรมเหล่านี้

เมื่อพ.ศ. 2552 แรงงานข้ามชาติจากประเทศพม่าที่ทำงานอยู่ในภาคการแปรรูปอาหารทะเลของประเทศไทยตั้งกลุ่ม MWRN เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์ การบังคับใช้แรงงาน การใช้แรงงานเด็ก และการละเมิดสิทธิมนุษยชนแรงงานอื่น ๆ ด้วยความช่วยเหลือจากนายสาวิทย์ แก้วหวาน ผู้รับรางวัล ILRF และเลขาธิการสรส โดยมีนาย Aung Kyaw ผู้รับรางวัล ILRF ดำรงตำแหน่งประธาน MWRN ต่อมา MWRN เติบโตขึ้นในฐานะองค์กรระดับรากหญ้าที่ใหญ่ที่สุดที่มีสมาชิกเป็นคนงานข้ามชาติในประเทศไทย

ในช่วงสามปีที่ผ่านมา MWRN เปิดโปงการละเมิดสิทธิแรงงานในโรงงานแปรรูปอาหารทะเลอย่างกล้าหาญ โดยโรงงานดังกล่าวเป็นโรงงานผลิตที่ใหญ่ที่สุดที่ส่งสินค้าไปยังผู้ค้าปลีกในประเทศสหรัฐอเมริกา ทั้งยังได้ต้อนรับการเยือนของนาง อองซาน ซูจี ผู้ได้รับรางวัลโนเบล สาขาสันติภาพ ในการเดินทางไปต่างประเทศครั้งแรกของเธอในรอบ 24 ปีที่ มหาชัย จังหวัดสมุทรสาคร ประเทศไทย โดยมีจุดประสงค์เพื่อสนับสนุนการปฏิรูปกฎหมายตรวจคนเข้าเมืองในประเทศไทยอย่างมีนัยสำคัญ

แม้ว่าแรงงานข้ามชาติไม่สามารถจัดตั้งสหภาพแรงงานได้ตามกฎหมายประเทศไทย ทว่าการทำงานร่วมกันระหว่างสรส.และ MWRN ได้ช่วยลดช่องว่างระหว่างการเคลื่อนไหวในรูปแบบสหภาพเคลื่อนไหวดั้งเดิมในประเทศไทยกับการต่อสู้ของแรงงานข้ามชาติ สรส. และ MWRN ได้จัดตั้งโครงการ “การขนส่งเพื่อมนุษยธรรม” จนสำเร็จเพื่อให้แรงงานพม่าไปเยี่ยมบ้านเกิดอย่างปลอดภัยด้วยความร่วมมือกับบริษัทขนส่ง จำกัด นอกจากนี้สรส.ภายใต้การนำของนาย สาวิทย์ แก้วหวานยังได้ยื่นคำร้องกับองค์การแรงงานระหว่างประเทศ อ้างว่าการปฏิเสธของการชดเชยอุบัติเหตุการทำงานให้กับแรงงานข้ามชาติโดยรัฐบาลของประเทศไทยเป็นการละเมิดอนุสัญญา ILO ฉบับที่ 19 อย่างชัดเจน

จูดี้ เกียร์ฮาร์ท กรรมการบริหารของ ILRF กล่าวว่า “MWRN อยู่ในเส้นทางที่จะกลายเป็นตัวแทนแรงงานข้ามชาติที่ได้รับการยอมรับทั่วโลกในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์ การบังคับใช้แรงงาน และการละเมิดสิทธิมนุษยชนอื่นๆ ในกลุ่มแรงงานในประเทศไทย” “เรามีความมุ่งมั่นที่จะยืนเคียงข้าง MWRN และ สนับสนุนองค์กรที่ทำงานในอนาคต. “
****
องค์กร INTERNATIONAL LABOR RIGHTS FORUM (ILRF)  เป็นองค์กรรณรงค์เพือการจ้างงานที่เป็นธรรมเเละการปฏิบัติต่อเเรงงานทั่วโลกด้วยมนุษยธรรม

Change…มักกะสัน ขอ’ปอด’ให้คนกรุง : ทีมข่าวรายงานพิเศษ

หน้า2 คมชัดลึก, 24 พฤษภาคม 2556

หนึ่งพลังเสียง…เปลี่ยนสังคม !! กับการเคลื่อนไหวของกลุ่มแฟนเพจ “เราอยากให้มักกะสันเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์” เสียงสะท้อนจากคนกลุ่มหนึ่งที่ไม่อยากให้พื้นที่สีเขียว(ทำเลทอง) 500 ไร่ ต้องถูกแปรสภาพเป็นห้างสรรพสินค้าหรือห้องพักหรู!!

หลังจาก “ประภัสร์ จงสงวน” ผู้ว่าการการรถไฟแห่งประเทศไทย จะปัดฝุ่นโครงการมักกะสันคอมเพล็กซ์ ซึ่งถูกพับโครงการไปเมื่อ 20 ปีก่อน มาให้เอกชนมาร่วมประมูลที่ดินผืนดังกล่าวเป็นพื้นที่เชิงพาณิชย์ และพร้อมจะทำเป็นพื้นที่สีเขียวตามกฎหมายกำหนด

สืบเนื่องจาก ร.ฟ.ท. ประสบปัญหาขาดทุนมาโดยตลอด และมีแนวโน้มที่จะขาดทุนเพิ่มขึ้น โดยปี 2547 ร.ฟ.ท.มีผลขาดทุน 7,584 ล้านบาท ปี 2548 ขาดทุน 6,387 ล้านบาท ปี 2549 ขาดทุน 6,427 ล้านบาท ปี 2550 ขาดทุน 7,863 ล้านบาท และปี 2551 ขาดทุน 10,142 ล้านบาท… ส่วนปี 2556 คาดว่าจะขาดทุนถึง 12,174 ล้านบาท อาจเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ ร.ฟ.ท. ต้องเร่งผุดโปรเจกท์แสนล้าน มาช่วยปลดล็อกสภาพหนี้

“สุสานรถไฟ มักกะสัน” อดีตโรงซ่อมหัวรถจักร ถูกพืชพรรณแห่งการเวลาปกคลุมมากว่าครึ่งศตวรรษ เมื่อมองจากสถานีรถไฟฟ้าแอร์พอตลิงค์มักกะสัน จะเห็นโรงงานร้าง โบกี้รถไฟ หัวรถไฟเก่า ต้นไม้ใบหญ้าขึ้นปกคลุมรกครึ้ม เป็นพื้นที่สีเขียวที่ถูกโอบล้อมด้วยป่าคอนกรีต และด้วยต้นทุนทางธรรมชาติที่มีอยู่นั้น คนกลุ่มหนึ่งเห็นว่า ร.ฟ.ท.น่าจะพัฒนาเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์ สร้างปอดแห่งใหม่ให้คนกรุงเทพฯ ดีกว่า โดยรวมตัวกันเคลื่อนไหวผ่านโซเชียลมีเดีย

จากจุดเริ่มต้นการแชร์ “ภาพดาวเทียมบริเวณบึงมักกะสัน” พร้อมข้อความ “เราอยากให้พื้นที่มักกะสันเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์” เมื่อปลายปีที่แล้ว เพียงไม่ถึง 24 ชั่วโมง ภาพดังกล่าวถูกแชร์ในสังคมเฟซบุ๊กกว่า 900 ครั้ง ส่งสัญญาณว่ามีใครหลายคนคิดแบบเดียวกับพวกเขา นั่นคือที่มาของแฟนเพจ “MakkasanHope” หรือ “เราอยากให้มักกะสันเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์” มีสมาชิกแฟนเพจอยู่ราว 1.65 หมื่นราย ถูกใช้เป็นช่องทางการสื่อสาร และเคลื่อนไหวล่า 3 หมื่นรายชื่อ เสนอให้มักกะสันเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์

“พวกเราไม่ใช่ผู้ต่อต้านโครงการ มักกะสันคอมเพล็กซ์ ที่จะพลิกผืนดินกว่า 500 ไร่ให้กลายเป็นพื้นที่พาณิชย์ครอบคลุมทุกพื้นที่ แต่เรากำลังนำเสนอเพื่อให้ผู้มีอำนาจได้เห็นว่าพื้นที่ 500 ไร่แห่งนี้ สามารถนำไปพัฒนาเป็นพื้นที่สีเขียวที่เพิ่มคุณภาพชีวิต” จตุพร ตันศิริมาศ หนึ่งในสมาชิกกลุ่มเราอยากให้มักกะสันเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์ บอกถึงจุดยืน

“จตุพร” ย้ำว่า รอบๆ พื้นที่มักกะสันในรัศมี 4-5 กิโลเมตรนั้น เป็นพื้นที่ธุรกิจเหลือเฟือแล้วทั้งโรงแรม ห้างสรรพสินค้า โรงพยาบาล ฯลฯ ยังขาดแต่สวนสาธารณะ ต้องยอมรับว่า คนสมัยนี้ไม่ได้ขาดความสะดวกสบาย แต่ขาดคุณภาพชีวิตที่ดี ปัจจุบันอัตราส่วนพื้นที่สีเขียวของคนกรุงเทพฯ อยู่ที่ 1 ต่อ 3 ตารางเมตร ขณะที่มาตราฐานอยู่ที่ 1 ต่อ 9 ตารางเมตร จึงอยากให้มักกะสันเป็นพื้นที่สาธารณะ เพราะพื้นที่นี้มีขนาดใหญ่ มีต้นทุนทางธรรมชาติอยู่แล้ว และยังมีโรงซ่อมบำรุงรถไฟที่เป็นสถาปัตยกรรมที่เคยได้รับรางวัลมาก่อน น่าจะพัฒนาเป็นพิพิธภัณฑ์ได้ และที่สำคัญ พื้นที่แห่งนี้เคยเป็นพื้นที่รับน้ำกลางเมือง เพื่อบรรเทาปัญหาน้ำท่วมขัง เสมือนแก้มลิงกลางเมืองด้วย

ความเคลื่อนไหวของแฟนเพจ “MakkasanHope” กำลังคึกคักออกแคมเปญเชิญชวนให้คนที่เห็นด้วยกับพวกเขา มางานฟรีคอนเสิร์ต “ร้องแทนต้นไม้ – รวมใจเพื่อมักกะสัน” เวลา15.00-21.00 น. วันที่ 25 พฤษภาคมนี้ ณ ศาลาภิรมย์ภักดี สวนลุมพินี และจะมีการรวบรวมรายชื่อให้ครบ 3 หมื่นรายชื่อ เพื่อส่งมอบให้แก่ผู้ที่เกี่ยวข้อง รวมถึง ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ซึ่งเห็นด้วยกับแนวคิดนี้ จะมาร่วมงานนี้ด้วย

ด้านสมาชิกแฟนเพจ ต่างเข้ามาร่วมสนับสนุนแนวคิดดังกล่าวและร่วมให้กำลังใจ อาทิ คุณ “Dherapat Note Sanguandeekul” บอกข่าวดีว่า ผัง กทม.2556 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้ว มักกะสันส่วนใหญ่ยังเป็นสีขาวอยู่(ผังที่โล่ง) สู้ต่อไป, คุณ “Wanpen Jira” แนะนำว่า มีเรื่องสวนสาธารณะจากทางรถไฟเก่าในนิวยอร์ก The High Line มาฝากค่ะ กลุ่ม Friends of The High Line ก็เหมือนกับกลุ่มอยากให้มักกะสันเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์ สู้ สู้ นะคะ

คุณ “Tass Vejpongsa” เอารูปที่ไทเปมาฝาก ซึ่งเป็นพื้นที่คล้ายๆ กับมักกะสัน เขาสามารถเปิดเป็นพื้นที่สาธารณะ แต่ก่อนบริเวณนี้เป็นโรงงานรัฐวิสาหกิจเก่า พอเลิกกิจการรัฐมาซื้อที่ดิน เปลี่ยนบริเวณเป็นสวนสาธารณะ ส่วนตัวโรงงานเก่าทำเป็นที่จัดนิทรรศการ มีโรงหนังที่ฉายหนังศิลปะ มีร้านอาหารไม่กี่ร้านที่จัดทำให้เข้ากับสถานที่ บริเวณที่เหลือเป็นสนามหญ้า เดินเล่น จัดคอนเสิร์ตได้ ทำให้มีกิจกรรมวันหยุดที่ไม่ต้องใช้จ่ายเงินเกินควร เป็นคุณภาพชีวิตที่คนเมืองควรมี!!

เปลี่ยน…ไปด้วยกัน

…เราคงไม่อยากให้พื้นที่ของกรุงเทพฯ กลายเป็นป่าคอนกรีตไปทั้งหมด…จนผลกระทบต่างๆ มากมาย จากการพัฒนาที่มองทางกายภาพเพียงด้านเดียว เงินตราอาจสามารถสร้างและบันดาลของหลายๆ สิ่งให้แก่เราได้ทุกอย่างในโลกยุคปัจจุบัน…แต่ “ต้นไม้และสวนสาธารณะ” ต้องใช้ใจและเวลาเท่านั้นในการปลูกมันขึ้นมา…

“นี่อาจจะเป็นโอกาสเดียวที่เราได้บอกสิ่งที่เราต้องการ”

ร่วมลงชื่อผ่าน www.change.org เพื่อนำ 3 หมื่นรายชื่อไปยื่นถึง นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม, นายประภัสร์ จงสงวน ผู้ว่าการการรถไฟแห่งประเทศไทย และฝ่ายประชาสัมพันธ์ การรถไฟแห่งประเทศไทย

“ม.ล.อาภาวดี กัญญาพันธุ์” หนึ่งในผู้ร่วมลงชื่อสนับสนุน ให้เหตุผลว่า กรุงเทพฯ ควรมีสวนสาธารณะที่ปลอดภัยมากกว่านี้ เรามีห้างสรรพสินค้ามากเกินไปแล้ว สังเกตได้ว่าช่วงปิดเทอมเด็กๆ ทำความผิดเป็นจำนวนไม่น้อย เพราะเขาไม่มีที่ไป ไม่มีกิจกรรมที่เหมาะสมกับเด็ก ถ้ารักและห่วงใยประเทศชาติจริงต้องนึกถึงคุณภาพของเด็กให้มาก สวนสาธารณะเป็นสถานที่ที่คนทุกวัยสามารถมีกิจกรรมร่วมกันได้ ในประเทศที่เจริญอย่างนิวซีแลนด์ วันเสาร์-อาทิตย์ ผู้คนไปเล่นกีฬาที่สวนสาธารณะ ไม่บ้าเดินห้างเหมือนคนไทย

“นายชิษณุ เลี้ยงพันธุ์” มองว่า การพัฒนาพื้นที่เพื่อเชิงพาณิชย์มิใช่เรื่องผิด แต่พื้นที่ส่วนใหญ่ของโครงการควรประกอบด้วยสัดส่วนที่เหมาะสม พื้นที่สีเขียวควรมีมากกว่า 60% ส่วนที่เหลืออีก 20% ควรทำเป็นพิพิธภัณฑ์ดังเช่น Railway Museum ที่เมืองไซตะมะ ประเทศญี่ปุ่น หรืออาจเป็นแหล่งความรู้อื่นๆ แต่ไม่ควรทำลายอาคารเก่าซึ่งมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ส่วนที่เหลืออาจทำเป็นพื้นที่เชิงพาณิชย์ แต่ควรมีข้อกำหนดเรื่องรูปแบบอาคารที่กลมกลืนกับอาคารดั้งเดิม และสอดรับพื้นที่สีเขียว กรุงเทพฯ เป็นเมืองที่มีแหล่งช็อปปิ้งเพียงพอแล้ว เอกชนสามารถเสาะหาพื้นที่ในการสร้าง Community Mall เหล่านั้นได้ไม่ยาก ดังนั้นพื้นที่ของหน่วยงานรัฐควรมีไว้เพื่อประโยชน์และสร้างคุณภาพชีวิตที่ดีกว่าสำหรับคนประชาชน

แคมเปญรณรงค์โดย “เราอยากให้มักกะสันเป็นสวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์” ณ เวลา 14.50 น. วันที่ 23 พฤษภาคม มีผู้ร่วมลงชื่อ 16,239 รายชื่อ ยังขาดอีก 13,761 รายชื่อ …หนึ่งเสียงของคุณมีความหมาย ร่วมเปลี่ยน “มักกะสันคอมเพล็กซ์” ให้เป็น “สวนสาธารณะและพิพิธภัณฑ์”!!

…………

บุษยรัตน์ กาญจนดิษฐ์
ฝ่ายวิชาการ คณะกรรมการสมานฉันท์แรงงานไทย

หัวใจหลักของการประกันสังคม คือ การเฉลี่ยทุกข์เฉลี่ยสุข กล่าวคือ คนมีมากช่วยคนมีน้อย คนแข็งแรงช่วยคนเจ็บป่วย คนวัยทำงานช่วยคนเกษียณให้ได้บำนาญในยามชรา เหมือนคำกล่าวในลักษณะที่ว่า “ดีช่วยป่วย-รวยช่วยจน” ซึ่งหลักการนี้เป็นหลักการที่ทั่วโลกยอมรับเพื่อปกป้องดูแลให้คนทุกคนสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้อย่างมีศักดิ์ศรีแห่งความเป็นมนุษย์

ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ได้เคยกล่าวไว้ว่า “มนุษย์ต้องการความมั่นคงในการคุ้มครองชีวิตตั้งแต่ครรภ์มารดาจนถึงเชิงตะกอน” หรือกล่าวในภาษาธรรมดาว่า ความมั่นคงตั้งแต่เกิดจนตาย โดยนับตั้งแต่ก่อนเรียนหนังสือ ระหว่างเรียน ระหว่างทำงานเลี้ยงดูบุตร (รวมถึงความพิการ) และเกษียณอายุจากการทำงาน ดังนั้นการประกันสังคมจึงมีความสำคัญสำหรับคนทุกคน เพราะมีบทบาทในการสร้างความมั่นคงในชีวิต ทำให้บุคคลไม่ต้องพึ่งพาผู้อื่นและมีอิสระ เป็นการสนับสนุนการทำงานของสถาบันครอบครัว ฉะนั้นการประกันสังคมจึงไม่ใช่ภาระของบุคคล สังคม และรัฐบาล แต่เป็นการลงทุนที่คุ้มค่าเพื่อบรรเทาความยากจนโดยเฉพาะในระดับบุคคล (ช่วงเด็กและชราภาพ) การสร้างความสมานฉันท์ในสังคม (แก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคม ขจัดความแตกต่างในช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนในประเทศ) และนำไปสู่การพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืนและมั่นคงในอนาคตต่อไป

เป็นที่ทราบกันดีว่าเมื่อแรงงานข้ามชาติจากประเทศพม่า ลาว กัมพูชา ที่ผ่านการพิสูจน์สัญชาติเพื่อรับรองความเป็นพลเมืองของประเทศต้นทางเรียบร้อยแล้ว แรงงานข้ามชาติจะต้องเข้าสู่การคุ้มครองตาม พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ.2533 โดยกลุ่มแรงงานข้ามชาติกลุ่มแรกที่เข้าสู่ระบบประกันสังคมเริ่มต้นในปีแรก คือ ปี 2553[1]

ปัจจุบัน ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2556 สำนักบริหารแรงงานต่างด้าว ระบุว่า มีแรงงานข้ามชาติระดับล่าง 3 สัญชาติ คือ พม่า ลาว กัมพูชา ที่ผ่านการพิสูจน์สัญชาติแล้ว 848,443 คน และนำเข้าตามข้อตกลงระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลพม่า ลาว กัมพูชา (MOU) 111,295 คน มีจำนวนรวมทั้งสิ้น 959,738 คน โดยในจำนวนนี้มีแรงงานข้ามชาติเข้าสู่ระบบประกันสังคมแล้วทั้งสิ้น 217,972 คน โดยแบ่งเป็นแรงงานสัญชาติพม่า 103,799 คน กัมพูชา 40,935 คน และ ลาว 8,826 คน

กล่าวได้ว่าเนื่องด้วยข้อจำกัดจากกฎหมายที่ไม่เอื้อต่อการเข้าถึงของกลุ่มแรงงานข้ามชาติ และรวมทั้งระบบประกันสังคมประเทศไทยเป็นระบบสวัสดิการระยะยาวที่คุ้มครองในระหว่างการทำงานจนถึงวัยชราภาพ หรือหลังเกษียณอายุจากการทำงานแล้ว ซึ่งเหมาะสมกับกลุ่มที่มีถิ่นที่อยู่อาศัยถาวรมากกว่า แต่สำหรับกลุ่มแรงงานข้ามชาติแล้วที่มีลักษณะจำเพาะของการจ้างงาน คือ อยู่อาศัยและทำงานได้เพียง 4 ปีเท่านั้น และจะต้องกลับไปประเทศต้นทาง

จากการที่ผู้เขียนได้มีโอกาสสัมภาษณ์แรงงานข้ามชาติจำนวนหนึ่งที่ผ่านการพิสูจน์สัญชาติแล้วที่ อ.เมือง จ.สมุทรสาคร อ.เมือง จ.เชียงใหม่ และ อ.ปลวกแดง จ.ระยอง กลับพบปัญหาที่เป็นผลมาจากการเข้าไม่ถึงการคุ้มครองในมาตรา 33 ตาม พรบ.ประกันสังคม พ.ศ.2533 ถึง 5 เรื่อง โดยเฉพาะต้องประสบปัญหาเกี่ยวกับการเข้าถึงสิทธิและการใช้สิทธิตามกฎหมายประกันสังคม ได้แก่ กรณีคลอดบุตร กรณีสงเคราะห์บุตร กรณีว่างงาน กรณีชราภาพ เป็นต้น อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากเงื่อนไขการเกิดสิทธิ หรือเงื่อนระยะเวลาในการรับสิทธิประโยชน์ หรือหลักเกณฑ์และวิธีการขอรับและจ่ายสิทธิประโยชน์ หรือการติดต่อสื่อสารระหว่างสำนักงานประกันสังคมกับผู้ประกันตนและ/หรือผู้มีสิทธิของผู้ประกันตน

มีรายละเอียดแต่ละเรื่องดังนี้

(1)   ปัญหาจากข้อจำกัดในระดับนโยบาย

(1.1)      แรงงานข้ามชาติมักจะทำงานอยู่ในกิจการจ้างงานที่มีความเสี่ยงอันตรายต่อสุขภาพสูงมากกว่าแรงงานไทย เช่น ก่อสร้าง ประมงทะเลต่อเนื่อง หรืออยู่ในอุตสาหกรรมที่ต้องสัมผัสสารเคมีสูง ซึ่งมีโอกาสที่จะเกิดความเสี่ยงได้ตลอดเวลา แต่พบว่าตามหลักเกณฑ์ประกันสังคมนั้น แรงงานข้ามชาติต้องส่งเงินสมทบมาแล้วอย่างน้อย 3 เดือน จึงจะสามารถใช้สิทธิการรักษาพยาบาลได้ ดังนั้นจากกรณีดังกล่าวกระทรวงสาธารณสุขจึงได้แก้ไขปัญหาโดยการที่ระหว่างรอใช้สิทธิ 3 เดือน จึงกำหนดให้แรงงานข้ามชาติต้องซื้อหลักประกันสุขภาพชั่วคราวในอัตราคนละ 650 บาท แทน ถือได้ว่ายิ่งเป็นการเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายให้กับแรงงานเพิ่มมากขึ้นไปอีก เพราะแรงงานต้องเสียค่าใช้จ่ายในกระบวนการพิสูจน์สัญชาติสูงอยู่แล้ว

(1.2)      กฎหมายประกันสังคม ยังมีข้อยกเว้นที่ไม่บังคับใช้ในกลุ่ม “ลูกจ้าง”บางประเภท โดยเฉพาะ “คนทำงานบ้านอันมิได้มีการประกอบธุรกิจรวมอยู่ด้วย” ซึ่งเป็นอาชีพที่แรงงานข้ามชาติกว่า 60 % ทำงานอยู่

(1.3)      การจัดบริการสุขภาพสำหรับผู้ประกันตน และชุดสิทธิประโยชน์ คุณภาพ และมาตรฐานการรักษา และวิธีการเข้าถึงบริการของโรงพยาบาลในสังกัดประกันสังคมยังไม่เท่าเทียมกับระบบประกันสุขภาพอื่นๆ

(1.4)      การบริหารกองทุนยังขาดการมีส่วนร่วมของผู้ประกันตน ไม่โปร่งใส นำไปสู่การแสวงหาผลประโยชน์จากกองทุนโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ไม่มีการเปิดเผยข้อมูลการประกันสังคมและการดำเนินการของกองทุนประกันสังคมต่อผู้ประกันตน หรือผู้ประกันตนสามารถเข้าถึงข้อมูลได้โดยสะดวก

(2)   ปัญหาจากระบบการเข้าถึง

(2.1)     ข้อจำกัดในการเข้ารับการรักษาพยาบาลระหว่างรอบัตรประกันสังคม พบว่าในระหว่างที่แรงงานรอบัตรนั้น ต้องเข้ารับการรักษาเฉพาะโรงพยาบาลรัฐเท่านั้น จึงจะสามารถเบิกคืนเงินย้อนหลังที่จ่ายไปได้ทั้งหมด แต่มีแรงงานบางคนที่ไม่ทราบและเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลเอกชนแทน การเบิกคืนย้อนหลังจะสามารถเบิกค่าใช้จ่ายได้เพียงบางส่วนเท่านั้น

(2.2) แรงงานไม่สามารถตรวจสอบสิทธิประกันสังคมได้ เนื่องจากในระหว่างที่สำนักงานประกันสังคมยังไม่สามารถออกบัตรประกันสังคมให้แรงงานได้ การตรวจสอบสิทธิจะทำได้ยากมาก เพราะการออกบัตรประกันสังคมจะขึ้นอยู่กับเลขที่ใบอนุญาตทำงานของแรงงานข้ามชาติ ซึ่งประกันสังคมจะอ้างอิงเลขที่ใบอนุญาตทำงานในการบ่งบอกสิทธิของผู้ประกันตน แต่ในความเป็นจริงแล้วกระทรวงแรงงานจะออกใบอนุญาตทำงานล่าช้ามาก แรงงานจึงไม่สามารถนำเลขที่ใบอนุญาตทำงานมาใช้ยืนยันสิทธิในการเบิกจ่ายสิทธิประกันสังคมได้ แม้ว่าทางสำนักงานประกันสังคมจะได้กำหนดมาตรการแก้ไข โดยการสร้างฐานทะเบียนผู้ประกันตนชั่วคราวไว้ แต่ก็ยังคงมีอุปสรรคในทางปฏิบัติ เพราะชื่อของแรงงานข้ามชาตินั้นคล้ายคลึงกันและไม่มีนามสกุล และการบันทึกทะเบียนผู้ประกันตนของสำนักงานประกันสังคมก็ไม่ได้แยกกลุ่มแรงงานข้ามชาติไว้ต่างหาก ทำให้เกิดความสับสน ล่าช้า เสียเวลามากยามต้องตรวจสอบสิทธิประกันสังคม

(2.3) มีบางโรงพยาบาลในระบบประกันสังคม ที่ยังมีข้อจำกัดทั้งจำนวนเจ้าหน้าที่และขนาดของโรงพยาบาล ทำให้ความสามารถของการบริการสาธารณสุขในบางพื้นที่ไม่เพียงพอที่จะรองรับแรงงานข้ามชาติที่เข้ามาทำงานในพื้นที่และมีจำนวนมากได้ รวมทั้งยิ่งทำให้คนในพื้นที่ต้องรอรับบริการล่าช้ามากขึ้น จึงส่งผลต่ออคติเชิงชาติพันธุ์ การกีดกัน การไม่ยอมรับการอยู่ร่วมกันในชุมชนเดียวกันติดตามมา

(3)   ปัญหาจากข้อจำกัดจากสิทธิประโยชน์ตามมาตรา 33

(3.1)     ในสิทธิประโยชน์เรื่องคลอดบุตร ได้ระบุไว้ว่า ผู้ประกันตนที่จะสามารถใช้สิทธินี้ได้ต้องมีเอกสารแสดงตนประเภทใดประเภทหนึ่งใน 3 ประเภทนี้ (เลือกใช้อย่างใดอย่างหนึ่ง) คือ ทะเบียนสมรสไทย หรือ หนังสือรับรองบุตร หรือใบคำสั่งศาล อย่างไรก็ตามพบว่าสำนักงานประกันสังคมแต่ละจังหวัดเรียกเอกสารไม่เหมือนกัน ซึ่งสร้างความสับสนให้กับผู้ประกันตนอย่างมาก รวมทั้งยังพบต่อว่าในกลุ่มแรงงานข้ามชาติโดยเฉพาะในกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ทั้งจากประเทศพม่า ลาว กัมพูชา ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ชายขอบ/รอบนอกของประเทศต้นทาง ย่อมประสบปัญหาในการมีใบยืนยันดังกล่าวจากประเทศต้นทางอย่างแน่นอนเพราะด้วยข้อจำกัดต่างๆของระบบที่ประเทศนั้นๆ ดังนั้นเมื่อแรงงานข้ามชาติเข้ามาทำงานในประเทศไทยจึงไม่สามารถเข้าถึงสิทธินี้ได้

(3.2)     เนื่องจากแรงงานข้ามชาติอยู่ในประเทศไทยได้สูงสุดแค่ 4 ปีเท่านั้น แต่หลักเกณฑ์ประกันสังคมระบุว่าบุตรมีสิทธิได้รับเงินสงเคราะห์จนถึงอายุ 6 ปี ดังนั้นเมื่อแรงงานข้ามชาติต้องสิ้นสุดการเป็นผู้ประกันตน แรงงานข้ามชาติจะมีสิทธิรับเงินสงเคราะห์บุตรต่อเนื่องอีกได้หรือไม่ และจะมีวิธีการอย่างไร เพราะต้องเดินทางกลับประเทศต้นทาง

(3.3)     การเข้าถึงสิทธิกรณีชราภาพ ได้ระบุเงื่อนไขไว้ว่าแรงงานที่จะได้รับบำนาญชราภาพต้องประกอบไปด้วย 3 องค์ประกอบ ดังนี้ คือ (1) ส่งเงินสมทบไม่น้อยกว่า 180 เดือนหรือ 15 ปี (2) อายุขั้นต่ำ 55 ปีและ (3) ออกจากงาน แต่เนื่องจากแรงงานข้ามชาติทำงานได้แค่ 4 ปีและต้องออกจากงาน ทำให้จึงจะได้เพียงบำเหน็จชราภาพเท่านั้นแต่ต้องรอถึงอายุ 55 ปี ดังนั้นจะมีแรงงานกี่คนที่เข้าถึง/ได้รับบำเหน็จก้อนนี้

(3.4)     ตาม พรบ.คนเข้าเมือง พ.ศ.2522 ได้ระบุเงื่อนไขไว้ว่า  แรงงานข้ามชาติที่สิ้นสุดการเป็นลูกจ้างจะต้องถูกส่งกลับประเทศต้นทาง  หรือมิฉะนั้นต้องหานายจ้างใหม่ให้ได้ภายใน 7-15 วัน คำถาม คือ ถ้านายจ้างเลิกจ้างเพราะไม่ใช่ความผิดของลูกจ้างเองโดยตรง  และแรงงานไม่สามารถหานายจ้างใหม่ได้ใน 15 วัน และถูกส่งกลับ แรงงานจะเข้าถึงเงินทดแทนการขาดรายได้ได้อย่างไร ? และรวมถึงในกรณีที่แรงงานข้ามชาติเมื่อสิ้นสุดการจ้างงาน 4 ปี แล้ว ก็ต้องถูกส่งกลับประเทศต้นทาง ก็ยิ่งไม่มีทางใช้สิทธิประโยชน์นี้เหมือนแรงงานไทยได้

(4)   ปัญหาจากนายจ้าง

(4.1)     สถานประกอบการยังมีการหลบเลี่ยงการขึ้นทะเบียนผู้ประกันตนที่เป็นแรงงานข้ามชาติ ไม่มีการส่งเงินสมทบที่หักจากลูกจ้างเข้ากองทุนประกันสังคม อีกทั้งมีหลายบริษัทที่นายจ้างส่งเงินสมทบล่าช้ากว่ากำหนด ซึ่งเมื่อครบกำหนดการชำระแล้วต้องนำเงินสมทบมาจ่ายภายใน 15 วัน หากเลยกำหนดจะโดนปรับดอกเบี้ย ทำให้มีนายจ้างบางคนที่จ้างแรงงานจำนวนมากจึงแก้ปัญหาด้วยการไม่ส่งเงินสบทบเลย เพราะไม่อยากเสียค่าปรับจำนวนมาก ทำให้แรงงานจึงเสียสิทธิแม้ว่านายจ้างจะหักเงินแรงงานไปแล้วก็ตาม

(5) ปัญหาจากตัวแรงงานข้ามชาติ

(5.1)     ตัวแรงงานข้ามชาติเองมักจะไม่ทราบสิทธิต่างๆที่พึงมีพึงได้ ขาดความเข้าใจในกฎเกณฑ์ระเบียบเงื่อนไขต่างๆที่จำเป็น และยิ่งเป็นแรงงานที่ไม่สามารถสื่อสารภาษาไทยได้ นายจ้างไม่สนใจดูแล ยิ่งทำให้เกิดปัญหาในเรื่องการเบิกจ่ายสิทธิทดแทนอย่างมาก มีแรงงานจำนวนมากที่นายจ้างยึดบัตรไว้ แรงงานจึงถือเฉพาะใบเสร็จเพื่อมารับการรักษาแทน จึงเป็นอุปสรรคต่อการรักษาอย่างยิ่ง เพราะแรงงานก็จะไม่มีทั้งบัตรโรงพยาบาล บัตรประกันสังคม และใบอนุญาตทำงาน โรงพยาบาลจึงต้องใช้เวลาตรวจสอบเป็นระยะเวลานาน

(5.2)     มีบางกรณีที่แรงงานเกิดอุบัติเหตุฉุกเฉินนอกสถานที่ทำงานและถูกส่งตัวเข้ารับการรักษา ส่วนใหญ่แรงงานจะไม่มีเอกสารพกติดตัวมา เนื่องจากนายจ้างยึดเก็บไว้ เพราะกลัวแรงงานหลบหนี ทำให้การรักษาพยาบาลเกิดความล่าช้า เพราะโรงพยาบาลต้องติดต่อกับบริษัทที่แรงงานเหล่านี้ทำงานอยู่ เพื่อยืนยันสิทธิการเบิกจ่ายในการรักษาจริง รวมถึงแรงงานมักจะมีชื่อที่เหมือนกันหรือคล้ายคลึงกัน ยิ่งทำให้การตรวจสอบสิทธิล่าช้ามากยิ่งขึ้น นี้ไม่นับว่าถ้าเป็นแรงงานหมดสติเข้ามารักษา ทางโรงพยาบาลก็มักจะแก้ปัญหาด้วยการทำทะเบียนผู้ป่วยใหม่ ไม่ตรวจสอบประวัติเดิม แรงงานก็จะเสียประโยชน์ในประวัติการรักษาที่เคยมีมาก่อนหน้านั้น

เหล่านี้คือสถานการณ์ที่ชี้ให้เห็นถึงสถานการณ์ที่แรงงานข้ามชาติต้องเผชิญชะตากรรมซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพื่อข้ามให้พ้นจากปัญหาดังกล่าว ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายจักต้องคำนึงถึงหลักสิทธิแรงงานและหลักสิทธิมนุษยชน การร่วมกันแสวงหารูปแบบการคุ้มครองตามพ.ร.บ.ประกันสังคมที่สอดคล้องและเหมาะสมกับการจ้างงานและชีวิตความเป็นจริง เช่น

- การทบทวนในเรื่องการคุ้มครองตามสิทธิประโยชน์ 7 กรณี รวมถึงการคำนวณอัตราส่งเงินสมทบใหม่ตามหลักคณิตศาสตร์ประกันภัยที่สอดคล้องกับบริบทการจ้างงานของแรงงานข้ามชาติ ที่มีข้อจำกัดเรื่องระยะเวลาการจ้างงานในประเทศไทยได้เพียง 4 ปี  ซึ่งขณะนี้กระทรวงแรงงานมีการแต่งตั้งคณะทำงานพิจารณาการให้ความคุ้มครองในระบบประกันสังคมที่เหมาะสมต่อแรงงานต่างชาติ มีนายอารักษ์ พรหมณี รองเลขาธิการสำนักงานประกันสังคมเป็นประธานคณะทำงาน ซึ่งช่วยทำให้เกิดการเชื่อมโยงการผลักดันระดับนโยบายกับเครือข่ายองค์กรพัฒนาเอกชนและองค์กรแรงงานที่ผลักดันในระดับพื้นที่หรือระดับองค์กรอยู่แล้ว

- บทบาทของสหภาพแรงงานไทยในพื้นที่ ที่จะเข้ามาเป็นกลไกเชื่อมร้อย/สร้างกระบวนการมีส่วนร่วมเพื่อการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารหรือสิทธิประโยชน์ประกันสังคมที่จะทำให้แรงงานข้ามชาติได้รับการคุ้มครองมากขึ้น เนื่องจากแรงงานข้ามชาติที่อยู่ในระบบประกันสังคมส่วนใหญ่ทำงานในสถานประกอบการที่มีสหภาพแรงงานอยู่แล้ว และเป็นช่องทางสำคัญในการทำให้เกิดการเข้าถึงสิทธิ

- เมื่อวันที่ 21 มีนาคม 2556 ทางที่ประชุมสภาผู้แทน ราษฎรได้มีการรับหลักการวาระ 1 ร่างพ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ… (ฉบับที่..) ของคณะรัฐมนตรีและของ สส.เรวัติ อารีรอบ และมีการตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพรบ.ฉบับดังกล่าว ทั้งนี้ในร่างพ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ… (ฉบับที่..) ของคณะรัฐมนตรี มีการระบุถึงเรื่องสิทธิประโยชน์บำนาญชราภาพของผู้ประกันตนที่เป็นแรงงานข้ามชาติ กล่าวคือ กรณีผู้ประกันตนที่ไม่มีสัญชาติไทย เมื่อความเป็นผู้ประกันตนสิ้นสุดลง และไม่ประสงค์จะพำนักอยู่ในประเทศไทย ให้มีสิทธิเลือกรับเงินบำเหน็จชราภาพตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง เหล่านี้ถือเป็นโอกาสเปิดทางนโยบายในการเข้าไปมีส่วนร่วมในการผลักดันในระดับนโยบายต่อในเรื่องสิทธิประโยชน์ที่เหมาะสมกับผู้ประกันตนที่เป็นแรงงานข้ามชาติ โดยเฉพาะการทำงานร่วมกับคณะกรรมาธิการฯ และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา

ด้วยสถานการณ์ในปัจจุบันที่สหภาพแรงงานรัฐวิสาหกิจ องค์การเภสัชกรรม (สร.อภ.) ได้เปิดประชุมใหญ่วิสามัญประจำปีมาแล้วหลายครั้ง เพื่อแสดงเจตนารมณ์ที่จะปกป้ององค์การเภสัชกรรม ที่กำลังถูกคุกคามจากฝ่ายการเมือง ด้วยการให้ข่าวออกสื่อเรื่องการผลิตยาพาราเซตามอลที่มีปลอมปน และการก่อสร้างโรงงานวัคซีนไข้หวัดใหญ่/ไข้หวัดนกล่าช้าที่อาจมีการทุจริต ทั้งๆ ที่เป็นเพียงข้อกล่าวหาทียังไม่ได้เข้าสู่กระบวนการสวบสวนตามกฎหมายและมีบทสรุปเลย ทั้งหมดนี้ได้ทำลายชื่อเสียงเกียรติภูมิขององค์การเภสัชกรรม ที่พนักงานองค์การเภสัชกรรม รุ่นต่อรุ่น ได้ช่วยกันสั่งสมมาเป็นระยะเวลาอันยาวนาน ด้วยจิตสำนึกที่จะผลิตยารักษาโรคและเวชภัณฑ์อันเป็นหนึ่งปัจจัยสี่ที่สำคัญต่อการดำรงชีพของมนุษย์ ในราคาถูกและมีคุณภาพ เพื่อให้ประชาชนทุกกลุ่มได้มีโอกาสเข้าถึงยา แม้กับประชาชนที่ยากไร้ ทั้งในยามปกติและยามวิกฤตของบ้านเมือง

สมาพันธ์แรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ ขอสนับสนุนการต่อสู้ของ สร.อภ. ในการปกป้ององค์การเภสัชกรรมจากอำนาจนอกระบบที่ทำลายองค์การเภสัชกรรมอย่างต่อเนื่อง  การต่อสู้ของ สร.อภ. เป็นสิ่งที่น่ายกย่องเชิดชู แสดงให้เห็นความกล้าหาญ เด็ดเดี่ยว ด้วยจิตใจอันมั่นคง ที่จะต่อสู้ต่ออำนาจทุน อำนาจที่มุ่งแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตน มากกว่าจะคำนึงถึงผลประโยชน์ของประเทศชาติในอุตสาหกรรมการผลิตและจำหน่ายยารักษาโรคและเวชภัณฑ์  หากการให้ข่าวมีเจตนาแอบแฝง ที่จะทำลายความน่าเชื่อถือขององค์การเภสัชกรรมในสายประชาชน สร้างความอ่อนแอให้เกิดขึ้น จนกระทั่งไม่สามารถลงสนามแข่งขันในตลาดเสรีที่ประเทศไทยจะเข้าสู่ AEC ในอีก 2 ปีข้างหน้า ผลประโยชน์ของประเทศไทยรวมทั้งประชาชนในชาติที่ควรจะมีองค์กรของรัฐทำหน้าที่ผลิตยาที่ไม่ได้มุ่งเน้นขายยาให้ได้กำไร แต่เป็นไปเพื่อให้ประชาชนในชาติสามารถเข้าถึงยาในราคาถูกได้ ก็จะหมดไป ตลาดขายยาก็จะถูกครอบงำโดยบรรษัทผลิตยาข้ามชาติ ในที่สุดจะกระทบโดยตรงต่อวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนไทย ทั้งในแง่เศรษฐกิจและสังคมอย่างมิอาจหลีกเลี่ยงได้

ดังนั้น สมาพันธ์แรงงานรัฐวิสาหกิจสัมพันธ์ ขอเรียกร้องให้คณะกรรมการองค์การเภสัชกรรม (บอร์ด) ออกมาปกป้องชื่อเสียงเกียรติภูมิขององค์การเภสัชกรรม ด้วยการชี้แจงทำความเข้าใจต่อประชาชนที่กำลังสับสนต่อการข่าวให้ร้ายในขณะนี้ ดำเนินการต่อสู้เคียงบ่าเคียงไหล่กับ สร.อภ. ตามภาระหน้าที่ที่รัฐบาลมอบหมายให้คณะกรรมการองค์การเภสัชกรรม มาทำหน้าที่กำกับดูแลองค์การเภสัชกรรม ให้มีผลการดำเนินงานที่ดีเลิศ นำไปสู่ความเจริญเติบโตที่ยั่งยืนและต่อเนื่อง ด้วยความโปร่งใสในการดำเนินงาน และพยายามอย่างเต็มที่ในการปกป้องทรัพย์สินและธำรงไว้ซึ่งชื่อเสียงขององค์การเภสัชกรรม

/////

คณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกันสังคม (ฉบับที่ ..) พ.ศ. …. เตรียมสรุปการพิจารณาร่างฯ บรรจุเข้าสภาผู้แทนราษฎรวาระ 2 ประธานคณะกรรมการสมานฉันท์ฯย้ำแรงงานยังติดใจโครงสร้างใหม่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงานนั่งประธานบอร์ด ถือเป็นการรวบอำนาจบริหารแบบเบ็ดเสร็จ พร้อมเสนอประกันสังคมต้องเป็นอิสระ บริหารโดยมืออาชีพ โปร่งใส ตรวจสอบได้

นายชาลี ลอยสูง ประธานคณะกรรมการสมานฉันท์แรงงานไทย (คสรท.)กล่าวว่า ในการประชุมคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกันสังคม (ฉบับที่..) พ.ศ. …. นั้นทางกรรมาธิการฯ ได้มีการประชุมพิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกันสังคม(ฉบับที่..) พ.ศ. …. (ครม.) แล้วเสร็จเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2556 ซึ่งมีกว่า 40 มาตรา ซึ่งทางขบวนการแรงงานยังติดใจต่อการที่สภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้งไม่สนใจต่อร่างพระราชบัญญัติประกันสังคม ฉบับที่ขบวนการแรงงานกับภาคประชาชนที่ร่วมกับคุณวิไลวรรณ แซ่เตีย รองประธานฯได้ล่าลายมือชื่อเสนอเข้าสภาแล้สมาชิกสภาผู้แทนฯไม่รับแล้วโหวตร่างดังกล่าวตกไปอยู่ การที่ตนเองเข้ามานั่งเป็นกรรมาธิการวิสามัญฯครั้งนี้ด้วยคิดว่า อย่างไรเสียการออกกฎหมายของสภาฯก็ส่งผลกระทบกับชีวิตของผู้ใช้แรงงานทั้งหมดที่ต้องอยู่ในระบบการคุ้มครอง ในฐานะผู้นำต้องทำหน้าที่ปกป้องสิทธินำเสนอและเฝ้าระวัง การนำเสนอร่างพ.ร.บ.ประกันสังคม เพื่อให้ผู้ประกันตนได้รับประโยชน์สูงสุด แต่การที่เข้ามาเพียงคนเดียวจึงทำอะไรได้ไม่มาก และสิ่งที่ทางคณะกรรมการสมานฉันท์ฯและภาคประชาสังคมติดใจ คือ เรื่องการบริหารประกันสังคมที่ไม่มีโปร่งใส ตรวจสอบไม่ได้ รวมถึงความไม่เป็นมืออาชีพในการบริหารจัดการ สิทธิประโยชน์ที่ไม่ขยับให้เป็นธรรม และในฐานะเจ้าของเงินส่วนใหญ่ไม่มีสิทธิเลือกตัวแทนของตนเอง

“ ช่วงที่กรรมาธิการฯ มีการพิจารณาในวาระที่ 2 มาตรา 8  ซึ่งส.ส.พรรคเพื่อไทยเสนอแปรญัตติ เกี่ยวกับโครงสร้างคณะกรรมการประกันสังคม (บอร์ด) โดยเสนอให้รัฐมนตรีว่า การกระทรวงแรงงาน เป็นประธานบอร์ดสปส.และปลัดกระทรวงแรงงาน, ผู้แทนกระทรวงการคลัง, ผู้แทนกระทรวงมหาดไทย, ผู้แทนกระทรวงสาธารณสุข, ผู้แทนสำนักงบประมาณ เลขาธิการ เป็นกรรมการและเลขานุการ สำนักงานประกันสังคม ทำให้ฝ่ายการเมือง มีอำนาจบริหารจัดการกองทุนประกันสังคมแบบเบ็ดเสร็จ ด้วยที่มาของผู้แทนฝ่ายนายจ้างและฝ่ายลูกจ้าง แม้จะมาจากการเลือกตั้งซึ่งเพิ่มอีกเป็นฝ่ายละ 7 คน แต่สุดท้ายก็ต้องให้รัฐมนตรีแรงงานเป็นผู้แต่งตั้ง ซึ่งหลักเกณฑ์และวิธีเลือกตั้งให้เป็นไปตามระเบียบที่รัฐมนตรีกำหนด และยังสามารถแต่งตั้งที่ปรึกษาได้อีก 7 คน เป็นการบริหารในลักษณะไตรภาคี 3 ฝ่ายเหมือนเดิม เพียงแต่อำนาจการบริหารอยู่ในมือนักการเมือง ซึ่งอันนี้ทางคณะกรรมการสมานฉันท์ฯไม่เห็นด้วยกับการรวบอำนาจของฝ่ายการเมือง ที่จะเข้ามามีบทบาทแทรกแซงการบริหารกองทุนฯ ” นายชาลี กล่าว

นายชาลี ยังกล่าวอีกว่า ด้วยการประชุมครั้งที่มีการพิจารณามาตรา 8 เรื่องบอร์ดนั้นตนเป็นช่วงที่ตนไม่อยู่ในที่ประชุมเพราะติดภารกิจไปทำหน้าที่ให้กับขบวนการแรงงาน ซึ่งประชุมกรรมาธิการครั้งหน้าจะมีการนำร่างมาดูกันอีกครั้ง ในฐานะผู้เสียสิทธิ และได้รับผลกระทบคงต้องขอปรับแก้และเสนอในส่วนของข้อเสนอแรงงานให้พิจารณาใหม่ด้วย ประกันสังคมต้องเป็นองค์กรอิสระ มีเลขาธิการที่มาจากการเลือกตั้ง ไม่ใช่เป็นข้าราชการเช่นปัจจุบัน หรือฝ่ายการเมืองอย่างที่เสนอ มีคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิที่เป็นมืออาชีพ ปราศจากกลุ่มผลประโยชน์ มีการเลือกตัวแทนแรงงานเข้ามามีส่วนร่วมทุกกลุ่ม ซึ่งปัจุบันการเลือกตั้งตัวแทนยังเป็นคนส่วนน้อยที่เลือก จึงถือว่ายังไม่มีความเป็นตัวแทนผุ้ประกันตนได้

“ทุกวันต้องตอบคำถามสมาชิก ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้ประกันตนที่ตั้งคำถามต่อการประชุม และการรวบอำนาจบริหารของฝ่ายการเมือง ส่วนการพิจารณาในหลายมาตรามีการเพิ่มเติมด้านสิทธิให้มากขึ้น และเป็นผลดีต่อผู้ประกันตน แต่อย่างไรก็คงต้องมาดูกันอีกครั้ง และคณะกรรมาธิการฯยังไม่ได้มีการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติประกันสังคม (ฉบับที่..) พ.ศ. …. ของนายเรวัติ อารีรอบ ส.ส.ภูเก็ต พรรคประชาธิปัตย์เลย ซึ่งคิดว่าคงจะเอามาพิจารณาในครั้งหน้าด้วยเช่นกัน ” นายชาลีกล่าว

นายอนุสรณ์ ไกรวัตนุสสรณ์ ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงแรงงาน ซึ่งในการประชุมครั้งนี้ได้นั่งเป็นประธานแทนรัฐมนตรีฯ ได้เสนอให้เลขานุการคณะกรรมาธิการฯจัดทำปรับร่าง พ.ร.บ.ประกันสังคม และเปรียบเทียบร่างใหม่  ในส่วนของร่างรัฐบาลถือว่าได้ผ่านการประชุมพิจารณาครบทุกมาตราแล้ว ซึ่งครั้งหน้าที่ประชุมจะทำการพิจารณาร่างพ.ร.บ.ประกันสังคมของนายเรวัติ อารีรอบ ด้วยพร้อมกับนำร่างของรัฐบาลมาช่วยกันดูอีกรอบ พิจารณาไปพร้อมกัน ฉะนั้นประชุมครั้งต่อไปใครกรรมาธิการท่านใดมีอะไรจะเพิ่มเติมก็เสนอเพื่อให้ร่างกฎหมายครบถ้วนมากขึ้น  ต่อไปประกันสังคมเปลี่ยนเป็นแบบ 3 แบบ ประกอบด้วย แบบที่ 1 ประกันสังคมตามมาตรา 33 แบบที่ 2 ประกันสังคมมาตรา 39 แบบที่ 3 ประกันสังคมมาตรา 40 เพื่อง่ายมากขึ้นการเขียนมาตรา และมีทับ 1 ทับ 2  หรือจัตวา ตรี ต่างชาติอ่านไม่เข้าใจ จะเขียนเรียงมาตรา ตามแบบที่กำหนดไว้ เพื่อให้กฎหมายอ่านง่ายขึ้น ไม่ใช่มีกฎหมายแต่อ่านไม่เข้าใจ อ่านยาก

อาจมีการเพิ่มนิยามคำว่านายจ้างลูกจ้างให้กว้างคนที่เขาสมัครใจจะเข้าเป็นผุ้ประกันตนเช่นกรณีคนรับใช้ในบ้านหรือคนทำงานบ้านที่นายจ้างเขาอยากให้ลูกจ้างเขามีสวัสดิการเป็นผู้ประกันตน ก็ให้สมัครเข้ามาเป็นผู้ประกันตนได้ (ดูรายงานการประชุมพระราชบัญญัติประกันสังคม (ฉบับที่..) พ.ศ. …. (ครม.) และร่างพระราชบัญญัติประกันสังคม (ฉบับที่..) พ.ศ. …. ของนายเรวัติ อารีรอบ ส.ส.ภูเก็ต พรรคประชาธิปัตย์ รายงานการประชุมครั้งที่ 1 article_20130404103153, รายงานการประชุมครั้งที่2 article_20130409081235, รายงานการประชุมครั้งที่ 3 article_20130502145638, รายงานการประชุมครั้งที่ 4 article_20130507140514, รายงานการประชุมครั้งที่ 5 article_20130510085155, รายงานการประชุมครั้งที่ 6 article_20130521141924)

นักสื่อสารแรงงาน รายงาน

โพสต์ทูเดย์ / วิเคราะห์2
22 พ.ค.56

การจ้างลูกจ้างเหมาค่าแรงหรือลูกจ้าง subcontract ผ่านบริษัทตัวแทนรับเหมาค่าแรง เป็นการจ้างงานรูปแบบหนึ่งที่มีแพร่หลายในประเทศไทย โดยเฉพาะในโรงงานอุตสาหกรรมที่ต้องใช้แรงงาน(ฝ่ายผลิต)จำนวนมาก การจ้างงานรูปแบบนี้มีมาก่อนมีกฎหมายคุ้มครองแรงงานปี 2541 เสียอีกและในปัจจุบันมีการปรับปรุงกฎหมายให้ความคุ้มครองแก่แรงงานชั่วคราวเหล่านี้ด้วยเช่นกัน กฎหมายนี้สะท้อนความยืดหยุ่นของตลาดแรงงานไทย ที่ยอมรับให้มีการจ้างงานเหมาค่าแรงได้ แต่กำหนดให้นายจ้างในสถานประกอบการต้องรับผิดชอบในเรื่องสิทธิประโยชน์และสวัสดิการในฐานะนายจ้างของลูกจ้างรับเหมาค่าแรงด้วย

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (2555) ได้ทำการศึกษาเพื่อประเมินผลในทางปฏิบัติของการปรับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 ฉบับแก้ไขพ.ศ.2551 มาตรา 11/1 ว่าเมื่อเปรียบเทียบแรงงานกลุ่มรับจ้างเหมาค่าแรงกับแรงงานที่เป็นลูกจ้างประจำ ซึ่งตามกฎหมายที่แก้ไขใหม่กำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบให้นายจ้างต้องดูแลให้ลูกจ้างทั้งสองกลุ่มได้รับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่เป็นธรรมโดยไม่มีการเลือกปฏิบัติ

ซึ่งข้อมูลที่ใช้ในการประเมินผลของกฎหมายดังกล่าวได้จากการสอบถามแรงงานเกี่ยวกับลักษณะการจ้างแรงงาน ลักษณะของงาน ตลอดจน ค่าจ้าง/รายได้ และสวัสดิการที่ได้รับ เปรียบเทียบระหว่างลูกจ้างประจำกับลูกจ้างรับเหมาค่าแรง (sub-contract worker) ที่ทำงานในโรงงานสาขาการผลิต (Manufacturing) รวม 831 ราย ในจังหวัด ปทุมธานี สมุทรปราการ อยุธยา ชลบุรี และนครราชสีมา

นางสาวสุวรรณา ตุลยวศินพงศ์ นักวิจัยผู้ทำการศึกษา ระบุว่า ผลการศึกษามีข้อค้นพบว่า ปัจจุบันยังมีการจ้างงานลูกจ้างเหมาค่าแรงกระจายอยู่ทั่วไป โดยเฉพาะในย่านนิคมอุตสาหกรรม โดยลูกจ้างเหมาค่าแรงจะสมัครงานผ่านบริษัทผู้รับเหมาค่าแรง ซึ่งมักจะมีการตั้งโต๊ะหรือสำนักงานเล็กๆ เพื่อรับสมัครอยู่บริเวณใกล้แหล่งงานหรือหน้านิคมอุตสาหกรรม หรือแม้กระทั่งหน้าโรงงานที่บริษัทผู้รับเหมาค่าแรงนั้นรับผิดชอบหาคนป้อนโรงงานอยู่ โดยเหตุผลแรงงานที่เข้ามาทำงานเป็นลูกจ้างรับเหมาค่าแรง เนื่องจากโรงงานไม่เปิดรับคนงานโดยตรง แต่รับผ่านบริษัทตัวแทนผู้รับเหมาค่าแรง

นอกจากนี้ยังมีแรงงานจำนวนหนึ่งที่มาสมัครงานผ่านบริษัทตัวแทนเพราะต้องการลดขั้นตอนในการสมัครงานเนื่องจากเห็นว่าการสมัครงานผ่านบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงช่วยให้มีโอกาสในการได้งานมากขึ้น เข้างานได้ง่าย ไม่ต้องสอบข้อเขียน มีโอกาสได้เลือกงาน/โรงงานได้หลากหลาย และกรณีมีคุณสมบัติไม่ตรงกับที่โรงงานกำหนด การรับสมัครคนงานของบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงซึ่งมีข้อตกลงที่จะต้องส่งคนงานป้อนโรงงาน มักจะไม่เคร่งครัดในเรื่องคุณสมบัติมากนัก ยิ่งในภาวะขาดแคลนแรงงาน แค่เห็นคนวัยหนุ่มสาวเดินผ่านก็แทบจะถูกเจ้าหน้าที่ของบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงอุ้มเข้าไปเขียนใบสมัครงาน

บทบาทของบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงมีประโยชน์ในแง่ของการอำนวยความสะดวกด้านข้อมูลสารสนเทศในการหางาน และช่วยให้ผู้ที่มีคุณสมบัติไม่ตรงกับที่โรงงานกำหนดสามารถมีส่วนร่วมในตลาดแรงงานในระบบได้

ดังนั้นเมื่อสอบถามลูกจ้างเหมาค่าแรงถึงข้อดีของการเป็นลูกจ้างผ่านบริษัทผู้รับเหมาค่าแรง ส่วนใหญ่จึงตอบว่าบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงช่วยให้ได้งานเร็ว แต่ในทางกลับกัน ข้อเสียของการเป็นลูกจ้างผ่านบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงที่ลูกจ้างส่วนใหญ่ตอบก็คือ การได้รับค่าจ้างและสวัสดิการน้อยกว่าลูกจ้างประจำ โดยมีความแตกต่างในการได้รับ-ไม่ได้รับสวัสดิการในแง่รายได้อื่นๆ เช่น ค่าทำงานล่วงเวลา (OT) ค่าทำงานกะ (กะเช้า กะบ่าย กะดึก) เบี้ยขยัน (ได้รับเมื่อไม่ขาด-ลา-มาสาย) ค่าครองชีพ ค่าอาหาร ค่าเดินทาง ค่าเช่าบ้าน และสวัสดิการที่ไม่ใช่ตัวเงิน เช่น บริการรถรับ-ส่งพนักงาน การเป็นสมาชิกกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ การได้รับเงินชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง ซึ่งสะท้อนว่าลูกจ้างทั้งสองกลุ่มยังได้รับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่แตกต่างกัน ต่างกับเจตนารมย์ของกฎหมายที่แก้ไขใหม่ ซึ่งกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบให้นายจ้างต้องดูแลให้ลูกจ้างทั้งสองกลุ่มได้รับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่เป็นธรรมโดยไม่มีการเลือกปฏิบัติ

งานศึกษายังใช้เทคนิคสมการถดถอยเชิงเส้นคำนวณหาค่าตอบแทนเปรียบเทียบกลุ่มตัวอย่างลูกจ้างประจำและลูกจ้างเหมาค่าแรงพบว่า ค่าตอบแทนที่เป็นแรงจูงใจและผลประโยชน์สวัสดิการอื่นๆ ที่เป็นตัวเงิน ได้แก่ ค่าทำงานล่วงเวลา (OT) ค่าทำงานกะ เบี้ยขยัน ค่าครองชีพ ค่าอาหาร ค่าเดินทาง ค่าเช่าบ้าน (ไม่รวมโบนัส) ของลูกจ้างประจำจะสูงกว่าลูกจ้างเหมาค่าแรงประมาณ 1,624 บาทต่อเดือน

ความแตกต่างของผลตอบแทนนี้อาจนับได้ว่าเป็นต้นทุนจากการใช้บริการสมัครงานผ่านบริษัทผู้รับเหมาค่าแรง เพราะจากการพูดคุยกับพนักงานของบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงทราบว่าทางสถานประกอบการจะจ่ายเงินเหมาค่าแรงให้ลูกจ้างเป็นรายหัว แล้วบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงก็มาจ่ายค่าจ้างให้ลูกจ้างที่สมัครงานผ่านบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงอีกที โดยหักส่วนต่างไว้เป็นค่าบริหารจัดการและกำไรของกิจการ

แม้ในการศึกษานี้จะไม่ทราบอัตราค่าบริการที่แน่ชัด แต่จากตัวเลขความแตกต่างของค่าจ้างรวมค่าตอบแทนและสวัสดิการที่เป็นตัวเงินจากการคำนวณในตัวอย่างข้างต้นราว 1,624 บาทต่อเดือนนั้น และจากการสัมภาษณ์เชิงลึกกับลูกจ้างที่สมัครงานผ่านบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงรู้ดีว่าค่าจ้างและรายได้ตัวเงินอื่นๆ ที่ตนได้รับในฐานะเป็นลูกจ้างของบริษัทผู้รับเหมาค่าแรงจะต่ำกว่าลูกจ้างประจำที่เป็นลูกจ้างโดยตรงของโรงงาน และคิดว่าเป็นต้นทุนของการซื้อความสะดวกในการได้งานง่าย ไม่ต้องสอบข้อเขียน รวมถึงจากกรณีที่คุณสมบัติของตนเองไม่ตรงตามที่โรงงานกำหนด

ประเด็นที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ การได้รับเงินชดเชยกรณีที่นายจ้างต้องการเลิกจ้าง พบว่าสัดส่วนของลูกจ้างรับเหมาค่าแรงที่เข้ามาทำงานในสถานประกอบการผ่านบริษัทตัวแทนรับเหมาค่าแรงนั้น มีราวกึ่งหนึ่งที่จะไม่ได้รับค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง เพราะลูกจ้างรับเหมาค่าแรงผ่านบริษัทตัวแทนจัดหาคนงานเหล่านี้มีสภาพเป็นลูกจ้างในทางพฤตินัยของสถานประกอบการเท่านั้น ไม่ได้มีสถานภาพเป็นลูกจ้างโดยตรงของโรงงานตามนิตินัย นายจ้างจึงไม่ต้องกังวลเรื่องการต้องจ่ายค่าชดเชยเป็นการตัดต้นทุนในการปลดคนงาน (firing cost) อีกด้วย

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับแรงงานรับเหมาค่าแรง เริ่มต้นที่การจัดเก็บข้อมูลสถิติอย่างมีระบบเพื่อให้ทราบจำนวนลูกจ้างประเภทต่างๆ ตามรูปแบบการจ้างงานที่มีอยู่ หากผลการสำรวจพบว่ากลุ่มแรงงานที่มีรูปแบบการจ้างเป็นลูกจ้างประจำ ลูกจ้างชั่วคราว หรือลูกจ้างผ่านบริษัทรับจัดหาคนงาน มีสัดส่วนที่มาก และต้องการให้มีการรายงานการจ้างงานรูปแบบดังกล่าว เพื่อการเฝ้าระวังการละเมิดกฎหมายคุ้มครองแรงงาน ก็ปรับใช้มาตรา 112-115 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ.2541 ในการเพิ่มรายละเอียดของข้อมูลลักษณะการจ้างงานที่สถานประกอบการต้องบันทึกและยื่นต่อเจ้าหน้าที่แรงงาน

ในขั้นสุดท้าย หากพบว่าปัญหาสภาพการจ้างแรงงานเหมาค่าแรงมีความรุนแรง จำเป็นต้องมีมาตรการที่รัดกุมขึ้น ก็อาจจะพิจารณากำหนดให้มีการขึ้นทะเบียนเพื่อออกใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบกิจการรับเหมาค่าแรง ประโยชน์เพื่อส่งเสริมพัฒนาการบริหารระบบแรงงาน การกำกับ และการออกมาตรการเพื่อให้เกิดการจ้างงานที่มีการคุ้มครองลูกจ้างตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย

หนึ่งในเหตุผลสำคัญที่ก่อให้เกิดการคัดค้านการสร้างศูนย์การค้าขนาดยักษ์ “มักกะสันคอมเพล็กซ์” บนพื้นที่กว่า 700 ไร่ ของการรถไฟแห่งประเทศไทย ในบริเวณใจกลางกรุงเทพฯ คือ ที่นี่เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ขบวนการแรงงานไทย โดยมีประจักษ์พยานสำคัญคือ พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย

ในวันที่ยังไม่มีข้อสรุปว่าอนาคตที่ดินผืนนี้จะเป็นอย่างไร สำนักข่าวสิ่งแวดล้อม GreenNewsTV พาไปสนทนากับ วิชัย นราไพบูลย์ ผู้จัดการพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ทั้งเพื่อทำความรู้จักกับพิพิธภัณฑ์อายุกว่าสองทศวรรษแห่งนี้ และรับฟังความเห็นผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ต่อโครงการ มักกะสันคอมเพล็กซ์ที่กำลังมีการผลักดัน

ความเป็นมาของ พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ?

“พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ตั้งขึ้นมาเมื่อวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2536 เปิดครั้งแรกนะครับ แต่ก่อนหน้านั้นมีการเตรียมงานกันเป็นปีนะ ปีกว่า ๆ เลยทีเดียว ตั้งแต่ปี 2534 ปลาย ๆ

ก็ภายหลังการรัฐประหารของ รสช. ขบวนการแรงงานได้รับผลกระทบมาก ก็มีความคิดกันว่าจะนำเสนอเรื่องราวของผู้ใช้แรงงานยังไงให้สังคมได้รับรู้ ทั้งนี้เพื่อต้องการที่จะรักษาประวัติศาสตร์ของแรงงาน รวมทั้งคุณค่าของแรงงานที่สังคมไม่ค่อยได้รับรู้

และการที่สังคมไม่ได้รับรู้ ก็ทำให้แรงงานได้รับการปฏิบัติที่ไม่ค่อยเท่าเทียวกับคนอื่น ๆ ในสังคม เช่น กลุ่มธุรกิจ อุตสาหกรรม

เมื่อเกิดรัฐประหารก็มีความคิดที่จะแยกสลายขบวนการแรงงาน ก็เลยคิดว่าจะใช้ประวัติศาสตร์เป็นตัวที่เชื่อมร้อยแรงงานเข้าด้วยกัน และให้สังคมได้รับรู้คุณค่าของแรงงาน ที่มีส่วนในการพัฒนาประเทศมาด้วยครับ

วิธีที่ง่ายที่สุด คือการทำพิพิธภัณฑ์ขึ้นมา เพื่อทำให้คนได้เรียนรู้ได้อย่างรวดเร็ว ง่าย ๆ ได้เห็นสิ่งของ ได้เห็นภาพถ่าย ได้รู้เรื่องราวแบบกระชับแบบนี้ ก็ตั้งขึ้นมาเมื่อปี 2536 โดยใช้พื้นที่ของการรถไฟ”

คุณค่าและความสำคัญของพิพิธภัณฑ์ ?

“เป็นอาคารเก่า ที่เราใช้ทำพิพิธภัณฑ์แรงงานไทยนะครับ เป็นอาคารเก่าของการรถไฟที่น่าจะมีอายุสัก 70 – 80 ปี แรกๆเคยถูกใช้เป็นสถานีอนามัย ซึ่งต่อมาก็กลายเป็นโรงพยาบาลไปสร้างใหญ่ อันนี้เป็นสวัสดิการการต่อสู้ของคนงานรถไฟในเรื่องสวัสดิการ ที่มาสู่พี่น้องรัฐวิสาหกิจ และคนทำงานทั่ว ๆ ไปด้วย จากจุดเริ่มต้นมักกะสันนี้ สักประมาณสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง

ต่อมาอาคารนี้ถูกใช้ไปเป็นสถานีตำรวจรถไฟ เราจะเห็นร่องรอยที่เป็นลูกกรงขัง หลังจากนั้นก็ถูกนำมาใช้เป็นที่ทำงานของสหภาพการรถไฟ ใช้มาจนเกิดเหตุการณ์รัฐประหาร ก็จะถูกทิ้งร้างไป คล้าย ๆ จะโดนรื้อทิ้ง จะทุบทิ้ง

ทีนี้กลุ่มที่คิดจะทำพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ก็เลยคิดว่า อาคารสถานที่นี้ มันมีประวัติศาสตร์ในตัวของมันเอง มีร่องรอยของการถูกคุกคามจากยุค 6 ตุลา พื้นที่นี้ก็มีประวัติศาสตร์ของแรงงานมายาวนาน อาคารนี้เลยสรุปร่วมกันว่ามันเหมาะสมที่จะนำมาทำเป็นพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย เพราะว่ามันมี่เรื่องราวของประวัติศาสตร์ เรื่องราวของผู้คน ทั้งตัวอาคารของมันด้วย ที่บอกเล่าเรื่องราวที่เกี่ยวกับผู้ใช้แรงงาน”

การรับรู้เรื่องโครงการมักกะสันคอมเพล็กซ์ ?

“ได้ยินมานานครับ ได้ยินก่อนกลุ่มอื่น เพราะเราเป็นผู้ที่ได้รับผลกระทบโดยตรง โครงการนี้เริ่มมีมาตั้งแต่ปี 44-45 ที่เราเริ่มได้รับข่าว และทาง รฟท. ได้เชิญเข้าไปเพื่อรับฟัง”

มีความเห็นอย่างไรต่อโครงการ ?

“เห็นด้วยในการใช้พื้นที่ไปสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ เพื่อแก้ปัญหาของ รฟท. ในฐานะที่เขาเป็นเจ้าของ เราคิดว่าก็เป็นธรรม แต่เราก็คิดว่ามันไม่จำเป็นต้องไปสร้างทั้งหมด

คิดว่าการที่จะสร้างพัฒนาไปเป็นตึกทั้งหมด จะนำมาซึ่งปัญหามากมายทั้งมลพิษ สิ่งแวดล้อม การจราจรที่ทุกวันนี้ก็แย่อยู่แล้ว ปัญหาแหล่งเรียนรู้ สิ่งที่เป็นคุณค่าที่จะควบคู่ไปกับการพัฒนามักกะสัน

เราคิดว่ามันน่าจะทำควบคู่กันไปได้คือ รฟท. ก็ไม่สร้างเต็มพื้นที่ แล้วเหลือพื้นที่ไปทำเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ได้”

หลังรับรู้ ได้ดำเนินการอะไรบ้าง ?

“เขาบอกว่ามีโครงการและรับฟังความคิดเห็น เราก็เสนอไปว่าให้เราเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนามักกะสันได้ไหม

และเราก็ทำเรื่องไปว่า สถานที่นี้มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ เป็นศูนย์การเรียนรู้ของนักศึกษา และสถานที่ท่องเที่ยว

คณะกรรมาธิการการแรงงานสมัยปี 2548 ก็มีมติให้การรถไฟอนุรักษ์พื้นที่นี้ไว้ ประมาณหนึ่งไร่ คือสนับสนุนพิพิธภัณฑ์ หรือถ้ามีการปรับปรุงภูมิทัศน์ก็ให้มีการอนุรักษ์เอาไว้ เป็นมติของกรรมาธิการซึ่งส่งมาถึงการถไฟ”

สิ่งที่กังวลคืออะไร ?

“ได้รับผลกระทบในแง่ความไม่ชัดเจน คือ รฟท. อาจไม่ปฏิบัติตามมติที่กรรมาธิการออกมา”

…ขวัญชนก เดชเสน่ห์ ถ่ายภาพ

…วรัญญา จันทราทิพย์ สำนักข่าวสิ่งแวดล้อม GreenNewsTV รายงาน

สหภาพแรงงานชิ้นส่วนยานยนต์และโลหะฯ (TAM) ร่วมให้กำลังใจ พร้อมแลกเปลี่ยนประสบการณ์การต่อสู้กับกลุ่มพีมูฟ และมอบเงินจำนวน 10,000 บาท สนับสนุนการเคลื่อนไหว

วันที่ 17 พ.ค. 56 เวลา 14.00 น. คณะกรรมการสหภาพแรงงานชิ้นส่วนยานยนต์และโลหะฯ (TAM) เดินทางไปยังสถานที่ปักหลักชุมนุมของกลุ่ม พ่อ แม่ พี่ น้อง Pmove ขบวนการประชาชนเพื่อสังคมที่เป็นธรรม (ขปส.) ซึ่งชุมนุมรอคำตอบจากรัฐบาลอยู่ข้างกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อร่วมให้กำลังใจ แลกเปลี่ยนประสบการณ์กาต่อสู้ พร้อมกับให้การสนับสนุนทุนโดยบริจาคเงินจำนวน 10,000 บาทด้วย

กลุ่ม Pmove ประกอบไปด้วย สหพันธ์เกษตรกรภาคใต้ (สกต ) เครือข่ายปฏิรูปที่ดินเทือกเขาบรรทัด (คปบ.) เครือข่ายปฏิรูปที่ดินภาคอีสาน (คปอ.) และกลุ่มผู้ได้รับผลกระทบจากโรงไฟฟ้าชีวมวล เกษตรพันธะสัญา ปัญหาความเดือดร้อนกรณีปัญหาที่ดินทำกิน ที่อยู่อาศัย ผลกระทบจากการสร้างโรงไฟฟ้าชีวมวลหนี้สินและความไม่เป็นธรรมจากระบบเกษตรพันธะสัญญา สมัชชาคนจนกรณีเขื่อนปากมูล ผู้ได้รับผลกระทบจากการสร้างเขื่อนปากมูล เครือข่ายชุมชนเพื่อการปฏิรูปสังคมและการเมือง (คปสม.) เครือข่ายสิทธิสถานะบุคคล เรียกร้องให้นายกฯ ช่วยแก้ไขปัญหาเรื่องความมั่นคงในที่ดิน ที่อยู่อาศัย ขาดสาธารณูปโภค เเละถูกเลือกปฏิบัติ

ส่วนเครือข่ายชาวบ้านผู้ได้รับผลกระทบจากการทำเหมืองแร่ มาเพื่อยื่นร้องเรียนเพื่อให้รัฐบาลช่วยแก้ปัญหาจากการทำเหมืองแร่ การระเบิด เสียงดัง สารพิษทำลายสุขภาพ เครือข่ายสลัม 4 ภาค และสหพันธ์เกษตรกรภาคเหนือ (สกน.) เรียกร้องในเรื่องของที่ดินและที่อยู่อาศัยให้เป็นธรรมกับประชาชน เช่น เรื่องโฉนดชุมชน ของ สกน. จังหวัดน่าน เรื่องติดตามความคืบหน้าการแก้ปัญหาความคืบหน้าการแก้ปัญหากรณีที่อยู่อาศัยและสินเชื่อของคนจนเมือง

สหภาพแรงงาน TAM รายงาน

วันที่ 8– 9 และ10 พฤษภาคม 2556 ได้มีการประชุมเครือข่ายแห่งเอเชียเพื่อสิทธิของผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมหรือแอนโรฟ (Asian Network for the Rights of Occupational and Environmental Victims – ANROEV) ในวาระครบรอบ 20 ปีโศกนาฎกรรมเคเดอร์ ณ ห้องบอลรูมคริสตัลใหม่ โรงแรมฮอลิเดย์ อินน์ สีลมถนนสีลมเขตบางรักกรุงเทพฯ โดยเครือข่ายแห่งเอเชียเพื่อสิทธิของผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อม (Asian Network for the Rights of Occupational and Environmental Victims – ANROEV) หรือแอนโรฟ โดยสรุปได้ดังนี้

ปี 2556 นี้เป็นการครบรอบ 20 ปีของโศกนาฏกรรมเพลิงไหม้เคเดอร์ ในวันที่ 10 พ.ค. 2556 พวกเราจะร่วมกับผู้ประสบภัยจากเหตุเพลิงไหม้ที่กรุงเทพฯ รวมถึงเพื่อนๆ และกลุ่มต่างๆ ในประเทศไทยเพื่อรำลึกถึงวาระครบรอบเหตุเพลิงไหม้ที่น่าสยดสยองที่เกิดขึ้นที่โรงงานเคเดอร์ซึ่งคร่า 188 ชีวิตเมื่อวันที่ 10 พ.ค. 2536 ในปีนี้เช่นเดียวกันก็จะเป็นการครบรอบ 20 ปีของเหตุเพลิงไหม้ชี่ลี่ในประเทศจีน โดยผู้ประสบเหตุและสมาชิกของเครือข่ายแอนโรฟในจีนก็จะร่วมกันรำลึกและยกย่องเหยื่อจากเหตุไฟไหม้ที่ชี่ลี่ด้วยเช่นกัน ในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา เครือข่ายฯได้ปรับเปลี่ยนจากการขับเคลื่อนเรื่องอุบัติเหตุมาเป็นเรื่องโรคจากการทำงาน และตอนนี้เราก็มีการจัดตั้งในกลุ่มคนงานอิเล็กทรอนิกส์ โรคฝุ่นหินจับปอด และแร่ใยหิน แต่น่าเสียดายที่เหตุการณ์ที่เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อไม่นานมานี้ในทั้งปากีสถานและบังคลาเทศกลับทำให้เราต้องกลับมาพูดคุยกันเรื่องอุบัติเหตุและการป้องกันเหตุเพลิงไหม้อีกครั้งในปี 2556

ปีนี้จะมีการให้ความสำคัญกับเรื่องการป้องกันเหตุเพลิงไหม้และโรคจากการทำงาน เมื่อวันที่ 19 ก.พ. 2556 สหประชาชาติได้เปิดเผยผลการศึกษาซึ่งถือเป็นรายงานที่ครอบคลุมที่สุดในเรื่องสารรบกวนการทำงานของต่อมไร้ท่อ (EDCs) ในปัจจุบัน รายงานฉบับนี้เน้นความเชื่อมโยงระหว่างการสัมผัสสารเคมีกลุ่มนี้กับปัญหาสุขภาพซึ่งรวมถึงการเป็นไปได้ที่สารเคมีเหล่านี้จะก่อให้เกิดมะเร็งในผู้ชาย ผู้หญิง และเด็ก EDCs สามารถเข้าสู่สิ่งแวดล้อมโดยหลักๆ ผ่านทางของเสียจากอุตสาหกรรมและบ้านเรือน มนุษย์สัมผัสสารเหล่านี้ได้ด้วยการกินอาหาร ฝุ่น และน้ำ การสูดดมก๊าซและอนุภาคในอากาศ และการสัมผัสทางผิวหนัง การสัมผัสสารเคมีในภูมิภาค สูตรผสมของสารเคมีที่ใช้ในอุตสาหกรรม ขอบเขตและผลกระทบของการสัมผัสนี้ยังไม่ทราบ และสารเคมีเหล่านี้มีผลกระทบอย่างไรต่อคนและสิ่งแวดล้อมก็ยังไม่ทราบแน่ชัด

เครือข่ายแอนโรฟได้ดำเนินโครงการรณรงค์และการจัดตั้งอย่างเข้มแข็งในกลุ่มผู้ป่วยโรคที่เกิดจากแร่ใยหิน โรคฝุ่นหินจับปอด อิเล็กทรอนิกส์ และเหมืองแร่

หลังจากมหันตภัยทางอุตสาหกรรมที่เลวร้ายที่สุดในบังคลาเทศ เหตุอาคารถล่มที่ทำให้มีคนงานเสียชีวิตกว่า 380 คนที่เกิดขึ้นเมื่อไม่นานมานี้ ผู้รอดชีวิตจากเหตุไฟไหม้โรงงานทาร์ซีนเมื่อปีที่แล้วในบังคลาเทศ คนงานที่ได้รับบาดเจ็บจากการทำงาน นักเคลื่อนไหวทางสิทธิด้านความปลอดภัย และผู้นำขบวนการแรงงานไทย และได้ร่วมแถลงข่าวในวันที่ 10 พฤษภาคม 2556 เพื่อรำลึกวาระครบรอบ 20 ปีเหตุเพลิงไหม้โรงงานเคเดอร์ในประเทศไทยซึ่งคร่าชีวิตคนงาน 188 คนซึ่งส่วนมากเป็นคนงานหญิงอายุน้อย เพื่อสะท้อนเรื่องราวจากโศกนาฏกรรมเมื่อพ.ศ. 2536 และสถานการณ์อันย่ำแย่ของอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในภูมิภาคเอเชียในช่วง 2 ทศวรรษที่ผ่านมา ศูนย์ทรัพยากรเพื่อการติดตามแห่งเอเชีย (The Asia Monitor Resource Centre – AMRC) และเปิดตัวคู่มือด้านทรัพยากรทางกฎหมายฉบับใหม่สำหรับผู้ทำงานเพื่อเรียกร้องการชดเชยและความยุติธรรมให้กับคนงานที่ได้รับบาดเจ็บและป่วยจากการทำงาน

รศ.ดร.วรวิทย์ เจริญเลิศ คณะเศรษฐศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กล่าวว่า วันที่ 10 พฤษภาคม 2536 เป็นวันที่สำคัญหนึ่งในประวัติศาสตร์ของขบวนการแรงงาน เป็นวันครบรอบ 20 ปีของโศกนาฏกรรมเคเดอร์ ในวันนั้นได้เกิดเพลิงไหม้ขึ้นในโรงงานผลิตตุ๊กตาของเด็กเล่น โครงสร้างของโรงงานเป็นเหล็กเปลือยที่ถูกนำมาประกอบเป็นอาคาร 4 ชั้น ได้พังทลายลงอย่างรวดเร็วหลังเกิดเหตุเพลิงไหม้จากชั้นล่าง ทำให้คนงานส่วนใหญ่เป็นผู้หญิงเสียชีวิตทันที 188 คน บาดเจ็บกว่า 350 คนและพิการถาวรอีกจำนวนหนึ่ง นับได้ว่าเป็นโศกนาฏกรรมที่ร้ายแรงในประวัติศาสตร์ของการพัฒนาอุตสาหกรรม บริษัทเคเดอร์อินดัสเตรีลย์ (ประเทศไทย) ได้รับการส่งเสริมการลงทุนจากรัฐบาล เป็นการร่วมลงทุนระหว่างกลุ่มทุนในฮ่องกงกับกลุ่มทุนใหญ่ในประเทศไทย เพื่อเข้ามาใช้ไทยเป็นฐานการผลิต ใช้แรงงานราคาถูกเพื่อผลิตสินค้าตามใบสั่งซื้อสินค้าจากบรรษัทข้ามชาติในสหรัฐฯ คณะกรรมการรณรงค์เพื่อช่วยเหลือคนงานเคเดอร์ได้ถูกจัดตั้งขึ้น 2 วันหลังเหตุการณ์เพลิงไหม้ ซึ่งเป็นการทำงานร่วมกันระหว่างนักสหภาพแรงงาน องค์กรพัฒนาเอกชนและนักวิชาการเพื่อให้คนงานที่บาดเจ็บและครอบครัวของผู้ที่เสียชีวิตได้เข้าถึงการเยียวยา เข้าถึงสิทธิ เพื่อนำนายจ้างมารับผิดตามกฎหมาย และการชดเชยการสูญเสียชีวิตคนงานอย่างเป็นธรรม 20 ปีนับตั้งแต่โศกนาฏกรรมเคเดอร์ มีคำถามใหญ่ๆอยู่ว่า 1. เราได้เรียนรู้อะไรจากโศกนาฏกรรมเคเดอร์ ซึ่งเป็นความหายนะแห่งมนุษยชาติ ? 2. 20 ปีที่ผ่านมา ขบวนการแรงงานได้ประสบความสำเร็จอย่างไรบ้างใ นการต่อสู้ด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในการทำงาน และ 3. มีอะไรบ้างที่ยังไม่ได้ทำและจะต้องทำในอนาคตเพื่อไม่เกิดโศกนาฏกรรมฯ

6 เดือนหลังเคเดอร์ เกิดไฟไหม้ที่โรงงานผลิตของเด็กเล่นในเขตเศรษฐกิจพิเศษของจีน ทำให้คนงานเสียชีวิต 62 คน (The Zhili Fire) โรงงานอบแห้งลำไยระเบิดที่สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ คนงานเสียชีวิต 36 คน ฯลฯ ในวันที่ 24 เมษายนที่ผ่านมา ในบังคลาเทศ ตึกที่เป็นที่สถานที่ตั้งของโรงงานทอผ้า 5 บริษัทได้พังถล่มลงมา ทำให้คนงานเสียชีวิตกว่า 900 คนท่ามกลางกองอิฐและฝุ่น เรากำลังเผชิญกับ “ความเสี่ยง” ที่นำมาสู่โศกนาฏกรรมของคนงาน เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นแบบซ้ำซากในสังคมปัจจุบัน มันเป็นความหายนะที่ถูกสร้างขึ้นมาโดยมนุษย์ด้วยกันและไม่ใช่ธรรมชาติ จึงสามารถป้องกันได้แต่ทำไม จำไม่ป้องกัน และผู้ที่รับเคราะห์และผู้ถูกกระทบส่วนใหญ่คือ คนงาน ครอบครัวของเขาและชุมชนที่อาศัยอยู่รอบๆโรงงาน

2 วันหลังจากเหตุการณ์เพลิงไหม้โรงงานเคเดอร์  ได้มีการจัดตั้งคณะกรรมการช่วยเหลือคนงานเคเดอร์ ประกอบด้วยผู้นำแรงงาน องค์กรพัฒนาเอกชนและนักวิชาการ มีการผลักดันให้รัฐบาลจัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือคนงานเคเดอร์ขึ้นในพื้นที่ และแต่งตั้งคณะกรรมการเจรจาสิทธิประโยชน์นอกเหนือกฎหมาย ขณะเดียวกัน ก็มีการรวมกลุ่มญาติคนงานที่เสียชีวิตเพื่อทำข้อเรียกร้องในการเจรจากับบริษัทฯ ในเวลาต่อมา ได้มีการจัดตั้งคณะกรรมการรณรงค์สุขภาพความปลอดภัยในการทำงาน ให้รัฐบาลประกาศวันที่ 10 พฤษภาคม  เป็นวันความปลอดภัยแห่งชาติ และให้มีการจัดตั้งคณะกรรมการความปลอดภัยแห่งชาติ ฯลฯ แต่กรณีเคเดอร์ ไม่ได้นำมาสู่การจัดตั้ง “องค์กรของผู้ถูกกระทบ” (victim group) ดังเช่น กรณีของโรงงานไฟไหม้ที่ประเทศจีน (Zhili Fire) ที่คนงานหญิงที่พิการได้ลุกขึ้นมารวมกลุ่มตั้งเป็น “องค์กรผู้ถูกกระทบ” เรียกร้องความเป็นธรรมเพื่อให้มีการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า การแก้กฎหมายเงินทดแทน การฟื้นฟูและเยียวยา

ในปัจจุบัน แม้จะมีความพยายามในส่วนของภาคราชการเพื่อให้เกิดโครงสร้างของการทำงานในเชิงการป้องกัน เช่น ให้มี เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงานระดับวิชาชีพ (จป.) และ คณะกรรมการความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (คปอ.) ในโรงงาน แต่ก็ไม่ได้ให้อำนาจที่จะเข้าไปจัดการกับความไม่ปลอดภัยในโรงงานอย่างแท้จริง ในส่วนของคณะกรรมการความปลอดภัย ยังคงเปิดโอกาสให้นายจ้างเข้าไปมีบทบาทและอิทธิพลสูง

การจัดตั้งสถาบันความปลอดภัย ซึ่งจะเกิดขึ้นโดยมีการกำหนดไว้ในมาตรา 52 ของพ.ร.บ.ความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน ซึ่งในร่างกฎหมายของสถาบันฯ ที่ถูกยกร่างภายใต้การดำเนินการของกระทรวงแรงงานยังคงถูกตั้งคำถามจากผู้ใช้แรงงานเรื่องของความเป็นอิสระในการทำงาน โดยเฉพาะคณะกรรมการบริหารสถาบันที่ไม่ได้มาจากระบวนการการสรรหา การไม่ให้อำนาจกับสถาบันในการเข้าไปในโรงงานเพื่อทำการศึกษา หาข้อมูลความไม่ปลอดภัยในการทำงาน โดยเฉพาะผ่านการรับเรื่องราวร้องทุกข์ และการจัดสรรงบประมาณโดยตรงจากรัฐบาล และกองทุนเงินทดแทนเพื่อให้สถาบันฯสามารถบรรลุภารกิจในการทำงานเชิงการป้องกัน แต่สถาบันความปลอดภัยฯ กลับถูกคาดหวังโดยรัฐบาลให้ทำงานวิจัยและวิชาการ

ในปัจจุบัน เราอยู่ในสังคมอุตสาหกรรมหรือทุนในยุคโลกาภิวัตน์  ในสังคมสมัยใหม่ การจัดองค์ความรู้ได้ถูกดึงออกไปจากบริบทและความสัมพันธ์ทางสังคมเพื่อไปอยู่ในมือของผู้เชี่ยวชาญ (experts) เพื่อสร้างระบบ มาตรฐาน และกฎเกณฑ์เพื่อให้ทุกคนปฏิบัติตาม ขณะที่ระบบเศรษฐกิจก็วางอยู่บนการแข่งขัน การลดต้นทุนเพื่อแสวงหากำไรสูงสุด ทำให้เกิดความเสี่ยงและโศกนาฏกรรมแห่งมนุษยชาติ (human disaster) ซึ่งมนุษย์เองเป็นผู้สร้าง สามารถป้องกัน หรือ หลีกเลี่ยงได้แต่ก็ไม่ได้ทำ ขบวนการแรงงานจะฝากความหวัง ความไว้เนื้อเชื่อใจกับระบบและ “ผู้เชี่ยวชาญ” หรือ รัฐที่ล้มเหลว (State failure) ภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ หรือ ขบวนการแรงงาน และองค์กรผู้ป่วยและผู้ถูกกระทบ จะต้องลุกขึ้นมาจับมือกันและผลักดันให้เกิดมิติต่างๆของการมีส่วนร่วมในการจัดการเรื่องสุขภาพและความปลอดภัยในการทำงาน  รวมทั้งการสร้างความเข็มแข็งการทำงานร่วมกับองค์กรและเครือข่ายในระดับภูมิภาคเพื่อสร้างความมั่นคงในชีวิตของทุกคน

นายชาลี ลอยสูง ประธานคณะกรรมการสมานฉันท์แรงงานไทย (คสรท.) กล่าวถึงประเด็นด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในประเทศไทยว่า เหตุการณ์เพลิงไหม้โรงงานเคเดอร์เมื่อ 20 ปีที่แล้วที่คร่า 188 ชีวิต ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างความตระหนักด้านมาตรฐานความปลอดภัยในสถานที่ทำงานในประเทศ แม้จะมีการดำเนินมาตรการด้านการป้องกันอัคคีภัยจนในปัจจุบันไม่พบเหตุเพลิงไหม้ในโรงงานบ่อยครั้งและรุนแรงมากเท่าในอดีตแล้ว แต่คนงานไทยยังต้องเผชิญปัญหาด้านชีวอนามัยอื่นอย่างเช่น ปัญหาสิ่งแวดล้อมในการทำงานของโรงงานอุตสาหกรรม โรงงานจำนวนไม่น้อยยังไม่มีระบบการบำบัดของเสียที่ได้มาตรฐาน นอกจากกระทบโดยตรงต่อคนงานผู้ปฏิบัติงานแล้ว ยังก่อให้เกิดการรั่วไหลของมลพิษออกสู่สิ่งแวดล้อมอันส่งผลกระทบต่อชุมชนและสังคมโดยรอบ อีกปัญหาใหญ่ของคนงานไทยคือ การใช้แร่ใยหินเป็นวัตถุดิบในการผลิตในโรงงานอุตสาหกรรมและการก่อสร้าง ก่อให้เกิดผู้ป่วยโรคปอดที่เกิดจากการทำงานที่สัมผัสแร่ใยหินจำนวนมาก โดยไม่สามารถวินิจฉัยได้ว่ามีสาเหตุมาจากสารนี้โดยตรง

จากประเด็นด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยทั้งหมดที่กล่าวไปข้างต้น ขบวนการแรงงานไทยร่วมกับเครือข่ายผู้ป่วยได้ดำเนินการรณรงค์ทั้งในระดับชาติและระดับนานาชาติเพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านั้น แม้จะประสบความสำเร็จในการผลักดันให้มีการออกพ.ร.บ.ความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสิ่งแวดล้อมในการทำงานขึ้นเมื่อ 2 ปีที่แล้ว แต่การก่อตั้งคณะกรรมการระดับชาติด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยก็ยังอยู่ภายในการพิจารณาของคณะกรรมการกฤษฎีกา โดยไม่มีความคืบหน้าเลยว่า จะสามารถนำมาบังคับใช้ได้จริงในอนาคตอันใกล้นี้หรือไม่

นักสื่อสารแรงงาน รายงาน

รำลึก 20 ปีไฟไหม้โรงงานเคเดอร์ ชี้ยังขาดการชดเชย-ดูแลผู้ได้รับผลกระทบ

(10 พ.ค.56) สภาเครือข่ายกลุ่มผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศไทย ร่วมกับ 11 องค์กรพันธมิตร จัดเวทีสาธารณะเรื่อง  บทเรียน 20 ปี โศกนาฎกรรมเคเดอร์: กับคุณภาพชีวิตของคนทำงาน ที่โรงแรมรัตนโกสินทร์ ภายในงาน มีการยืนไว้อาลัยต่อผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ไฟไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์ จังหวัดนครปฐม และตึกถล่ม ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 188 ศพ บาดเจ็บ 469 ราย เมื่อวันที่ 10 พ.ค.2536

รัศมี ศุภเอม อดีตคนงานเคเดอร์ ซึ่งปัจจุบันรับราชการนิติกรเทศบาล เล่าว่า ขณะเกิดเหตุ ยังเรียนอยู่นิติศาสตร์ ม.รามคำแหง ปี 2 ตอนนั้นหนีด้วยการกระโดดลงมา ส่งผลให้กระดูกสันหลังหัก ขาทั้งสองข้างขยับไม่ได้ หลังกายภาพบำบัดประมาณ 1 ปี จึงเริ่มเดินได้บ้าง ช่วงนั้นก็หยุดเรียนไปหลายปี เพราะต้องทำงานหาเลี้ยงครอบครัว ก่อนจะกลับไปเรียนอีกครั้งในปี 43

รัศมี เล่าว่า ในช่วงสิบปีแรก มีการช่วยเหลือค่ารักษาพยาบาล แต่ค่ารถต้องหาเอง ส่วนประกันสังคม มีการจ่ายให้ปีเดียว ทั้งนี้ เธอถูกวินิจฉัยว่าพิการระดับ 4 ไม่ได้ทุพพลภาพ จึงไม่มีเงินช่วยเหลือ อย่างไรก็ตาม ขณะนี้เธอรับราชการ จึงมีสิทธิเบิกค่ารักษาได้ แต่ถามว่า ในรายที่ไม่ได้ทำงาน จะมีประกันสังคมหรือค่ารักษาพยาบาลจากไหน จึงอยากให้มีการดูแลเรื่องค่ารักษาพยาบาลสำหรับผู้ได้รับผลกระทบที่ต้องการการรักษาต่อเนื่องด้วย

ด้านวรวิทย์ เจริญเลิศ ที่ปรึกษาสภาเครือข่ายกลุ่มผู้ป่วยฯ กล่าวว่า แม้หลังเกิดโศกนาฏกรรมเคเดอร์ จะมีการต่อสู้จนเกิดเครือข่ายในระดับภูมิภาคและสากลเพื่อเรียกร้องความยุติธรรม ซึ่งได้มาบางส่วน เช่น ค่าชดเชยนอกเหนือกฎหมาย และค่าเลี้ยงดูบุตรระหว่างศึกษา เช่น กรณีเคเดอร์ โรงงานลำไยระเบิด แต่สิ่งที่ยังขาดไปคือ กฎหมายอาชญากรทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ที่จะสามารถนำตัวนายทุนที่กระทำผิดมารับโทษในประเทศ การแก้กฎหมายกองทุนเงินทดแทนโดยเฉพาะบทลงโทษผู้กระทำการละเมิดที่มีโทษหนักขึ้นเพื่อไม่ให้เป็นตัวอย่าง การชดเชยการสูญเสียรายได้ตลอดชีวิตเพื่อความมั่นคงของครอบครัวคนงานที่เสียชีวิต ให้กองทุนเงินทดแทนมีบทบาทมากขึ้นในการทำงานเชิงป้องกัน รวมทั้งรัฐบาลต้องมีนโยบายระยะยาวในการจัดสวัสดิการเพื่อฟื้นฟูคนงานและครอบครัวผู้ถูกกระทบให้มีความมั่นคงในชีวิต

นอกจากนี้ วรวิทย์ตั้งข้อสังเกตด้วยว่า 20 ปีที่ผ่านมา แม้จะมีการออกกฎหมายต่างๆ เกี่ยวกับความปลอดภัยในการทำงาน แต่ยังมีช่องว่างระหว่างกฎหมายกับความเป็นจริงในสังคม เช่น ในสถิติการประสบอันตรายจากการทำงานภายใต้กองทุนเงินทดแทน สิ่งที่ไม่ปรากฏคือ จำนวนคนที่ป่วยด้วยโรคจากการทำงานโดยเฉพาะการทำงานที่สัมผัสสารเคมี ฝุ่นฝ้าย ฝุ่นหิน ฯลฯ ปีหนึ่งๆ ไม่ถึง 50 คน บางปีไม่มีเลย ทั้งที่ไทยเข้าสู่อุตสาหกรรมเคมีมา 30 ปีแล้ว น่าสงสัยว่าเหตุใดจึงไม่มีคนป่วยปรากฏ ซึ่งอาจเป็นเพราะคนงานไม่ทราบว่าตัวเองป่วย คนงานมีอาการเจ็บป่วยแต่ไม่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคจากการทำงาน และถูกส่งไปใช้สิทธิประกันสังคม หรือหากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคจากการทำงาน แต่กลับไม่ได้รับการรับรองการเจ็บป่วยจากคณะกรรมการแพทย์ของกองทุนเงินทดแทน เป็นต้น

และแม้จะมีความพยายามในส่วนของภาคราชการเพื่อให้เกิดโครงสร้างของการทำงานเชิงป้องกัน เช่น มีเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) และคณะกรรมการความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน (คปอ.) ในโรงงาน แต่ก็ไม่ให้อำนาจที่จะเข้าไปจัดการกับความปลอดภัยในโรงงานอย่างแท้จริง โดยในส่วนของ คปอ. ยังเปิดโอกาสให้นายจ้างเข้าไปมีบทบาทและอิทธิพลสูงในการกำหนดการทำงานของคณะกรรมการฯ โดยเฉพาะโรงงานที่ไม่มีสหภาพแรงงานด้วย

วรวิทย์ กล่าวถึงการจัดตั้งสถาบันความปลอดภัย ซึ่งจะเกิดขึ้นตาม พ.ร.บ.ความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงานด้วยว่า ผู้ใช้แรงงานยังตั้งคำถามถึงความเป็นอิสระในการทำงานของสถาบันดังกล่าว โดยเฉพาะโครงสร้างของคณะกรรมการบริหารที่ไม่ได้มาจากการสรรหา การไม่ให้อำนาจสถาบันฯ ในการเข้าไปทำการศึกษา หาข้อมูลความไม่ปลอดภัยในการทำงานในโรงงาน ไม่มีการรับเรื่องร้องทุกข์ ซึ่งเหล่านี้เป็นประเด็นที่ผู้ใช้แรงงาน องค์กรผู้ป่วยและผู้ได้รับผลกระทบ ควรรวมตัวกันเพื่อผลักดันให้เกิดการมีส่วนร่วมในการจัดการเรื่องสุขภาพและความปลอดภัยในการทำงานให้มากขึ้น (เว็บไซต์ ประชาไท)

รำลึก 20 ปี โศกนาฏกรรมเคเดอร์

สภาเครือข่ายกลุ่มผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศ ไทย จัดเวทีสาธารณะ “บทเรียน 20 ปี โศกนาฎกรรมเคเดอร์”  พร้อมทวงถามความคืบหน้า การจัดตั้งสถาบันความปลอดภัย เนื่องในวันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ

ตัวแทนสภาเครือข่ายกลุ่มผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศไทย จัดเวทีสาธารณะ “บทเรียน 20 ปี โศกนาฎกรรมเคเดอร์” เนื่องในวันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ   หลังจากเกิดโศกนาฏกรรมเคเดอร์  หรือ เหตุการณ์ไฟไหม้โรงงานผลิตตุ๊กตา ของบริษัท เคเดอร์อินดัสเตรียล ไทยแลนด์ จำกัด ตั้งอยู่บนถนนพุทธมณฑลสาย 4 ตำบลกระทุ่มล้ม อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม  ที่ส่งผลให้คนงานเสียชีวิต188 ราย  มีผู้บาดเจ็บเกือบ 500 คน และมีเด็กกำพร้าเกือบ 50 คน

และในเวลาต่อมาคณะรัฐมนตรี   ได้มีมติเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 25540 เห็นชอบให้วันที่ 10 พฤษภาคมของทุกปี  เป็นวันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์ดังกล่าว  ที่เกิดขึ้นจากการละเลยเรื่องความปลอดภัยในการทำงาน

ด้านประธานสภาเครือข่ายกลุ่มผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมแห่งประเทศไทย เรียกร้องให้กระทรวงแรงงาน  เร่งจัดตั้งสถาบันความปลอดภัยให้เร็วที่สุด หลังพระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน ออกมา 2 ปีแล้ว แต่รูปแบบสถาบันความปลอดภัยยังไม่ชัดเจน

และในวันที่ 12 พฤษภาคมนี้ เครือข่ายแรงงาน และญาติผู้เสียชีวิต เตรียมจัดพิธีทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้กับผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ดังกล่าว  ที่วัดอ้อมน้อย จังหวัดนครปฐม (Voice TV)

20 ปีโศกนาฏกรรมเคเดอร์ คร่าชีวิตคนงาน 188 ราย 

ครบรอบ 20 ปีโศกนาฏกรรมเคเดอร์ เครือข่ายแห่งเอเชียเพื่อสิทธิของผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อม หรือ แอนโรฟ จึงจัดประชุมเพื่อถอดบทเรียนไฟไหม้โรงงานผลิตตุ๊กตาที่จังหวัดนครปฐม ที่ส่งผลให้คนงาน เสียชีวิตไป 188 ราย

การประชุมเครือข่ายแห่งเอเชียเพื่อสิทธิของผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อม หรือ แอนโรฟ มีสมาชิกจาก 14 ประเทศ เช่น ญี่ปุ่น ,จีน,อินเดีย,บังกลาเทศ และประเทศไทย โดยในปีนี้จัดการประชุมที่ไทย ในวาระครบรอบ 20 ปี โศกนาฎกรรมเคเดอร์

หากย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม พ.ศ.2536 ไฟไหม้โรงงานผลิตตุ๊กตา ของบริษัท เคเดอร์อินดัสเตรียล ไทยแลนด์ จำกัด ซึ่งเป็นอาคาร 5 ชั้น ตั้งอยู่บนถนนพุทธมณฑลสาย 4 ตำบลกระทุ่มล้ม อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม ขณะที่คนงานกำลังทำงานเกิดเพลิงไหม้จนทำให้คนงานวิ่งหนีตาย แต่เนื่องจากไฟลุกลามอย่างรวดเร็ว จนทำให้ตัวอาคารถล่ม คร่าชีวิตคนงาน 188 คน มีผู้บาดเจ็บเกือบ 500 คน และมีเด็กกำพร้าเกือบ 50 คน ซึ่งผลการสืบสวนระบุว่าเกิดจากความประมาทของพนักงาน ความไม่ได้มาตรฐานด้านความปลอดภัยและโครงสร้างของโรงงาน

จากการเคลื่อนไหวของคนงาน ทำให้ในปี 2540 คณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบให้วันที่ 10 พฤษภาคมของทุกปี ซึ่งตรงกับวันที่เกิดเพลิงไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์ เป็น “วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ” เพื่อรำลึกถึงความสูญเสีย และเตือนให้สังคมตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกันอันตราย และการดูแลความปลอดภัยในการทำงาน

สำหรับการประชุมแอนโรฟจัดขึ้นทุก 2 ปี เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับกลุ่มด้านอาชีวอนามัยและความปลอดภัยในภูมิภาคอื่นๆ

อีก 2 วันเท่านั้นก็จะครบรอบ 20 ปีโศกนาฏกรรมเคเดอร์ โรงงานผลิตตุ๊กตาที่จังหวัดนครปฐมที่เกิดเหตุไฟไหม้และทำให้พนักงาน 188 คนเสียชีวิตและส่งผลให้มีเด็กกำพร้ากว่า 50 คน

ซึ่งวันนี้(8พ.ค.56)สมาชิก 14 ประเทศของเครือข่ายแห่งเอเชียเพื่อสิทธิของผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมหรือ แอนโรฟ เข้าร่วมประชุมเพื่อหาแนวทางป้องกันอุบัติเหตุที่อาจซ้ำรอย

ครบรอบ 20  ปีโศกนาฎกรรมเคเดอร์  เครือข่ายแห่งเอเชียเพื่อสิทธิของผู้ป่วยจากการทำงานและสิ่งแวดล้อมหรือ แอนโรฟ  จึงจัดประชุมที่ประเทศไทยเพื่อแสดงความระลึกถึงความสูญเสีย เมื่อวันที่ 10 พฤษภาคม 2536 ไฟไหม้โรงงานผลิตตุ๊กตา ของบริษัท เคเดอร์อินดัสเตรียล ไทยแลนด์ จำกัด  เป็นอาคาร 5 ชั้นตั้งอยู่บนถนนพุทธมณฑลสาย 4 ตำบลกระทุ่มล้ม อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม

ซึ่งเพลิงได้ลุกไหม้อย่างรวดเร็วและทำให้ตัวอาคารถล่มทับคนงานที่กำลังทำงานอยู่ 188 คนเสียชีวิตและมีผู้บาดเจ็บเกือบ 500 คน ซึ่งเหตุการณ์นี้ยังส่งผลให้มีเด็กกำพร้ากว่า 50 คน แม้ผลการสืบสวนจะระบุว่าเหตุเพลิงไหม้ในครั้งนี้เกิดจากความประมาทของพนักงาน แต่ระบบความปลอดภัยและโครงสร้างของโรงงานที่ไม่ได้มาตรฐานก็เป็นส่วนหนึ่งของสาเหตุด้วย จากบทเรียนครั้งนี้เครือข่ายแรงงานจึงพยายามเรียกร้องให้รัฐบาลดูแลคุณภาพชีวิตของคนงานให้ดีขึ้น

ขณะที่วันนี้(8พ.ค.56)ตัวแทนประเทศไทยและเครือข่ายแอนโรฟ  14  ประเทศ  เช่น ไทย  ญี่ปุ่น  จีน  อินเดียและบังกลาเทศ   ซึ่งเป็นประเทศที่เกิดอุบัติเหตุกับคนงานบ่อยครั้ง ได้ประชุมร่วมกันเพื่อร่วมกันถอดบทเรียนจากเหตุการณ์ต่างๆ

ซึ่งตัวแทนผู้รอดชีวิตจากเหตุการณ์อาคารโรงงานผลิตเสื้อผ้าถล่มในเมืองซาวาร์  ประเทศบังกลาเทศ  ที่มีผู้เสียชีวิตกว่า  560  ราย  เปิดเผยว่าประสบการณ์เฉียดตายที่ผ่านมา ที่มียอดผู้เสียชีวิตกว่า 500 รายนั้น มีสาเหตุการฮั้วระหว่างรัฐบาลกับบริษัทเอกชน จนทำให้วัสดุก่อสร้างและระบบป้องกันภัยไม่ได้มาตรฐาน

สำหรับประเทศไทย จากการเคลื่อนไหวของผู้ใช้แรงงานในปี 2540  คณะรัฐมนตรีได้เห็นชอบให้วันที่ 10 พฤษภาคมของทุกปี ซึ่งตรงกับวันที่เกิดเหตุเพลิงไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์ เป็น “วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ”  เพื่อเตือนให้สังคมตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกันอันตรายและการดูแลความปลอดภัยในการทำงาน ซึ่งทางเครือข่ายแรงงานเตรียมจัดงานรำลึก 20 ปี โศกนาฏกรรมเคเดอร์ในวันที่ 12 พฤษภาคมนี้ ที่วัดอ้อมน้อย จังหวัดนครปฐม  (Voice TV8 พฤษภาคม 2556)