ถกโลกร้อน พบนายจ้างปรับเทคโนโลยีใหม่ เตรียมเซพคอสต์ – ลดพนักงาน

โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพผู้นำแรงงาน “ภาวะโลกร้อน…คืออะไร…เกี่ยวกับแรงงานตรงไหน” จัดโดย สมาพันธ์แรงงานเด็นโซ่ประเทศไทย ร่วมกับมูลนิธิพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย สนับสนุนโดย มูลนิธิฟรีดริค เอแบร์ท ในวันที่ 20 เมษายน 2561 ห้องประชุมบริษัทสยาม เอ็นดีเค จำกัด นิคมอุตสาหกรรมปิ่นทอง จังหวัดชลบุรี โดยมีผู้เข้าร่วม 14 สหภาพ จำนวน 30 คน

นายเรียวซึเกะ คาจิวาระ GM Admin บริษัทสยามเอ็นดีเค จำกัด กล่าวถึง สถานการณ์เศรษฐกิจไทย ว่า เนื่องจากประเทศไทยเน้นเรื่องการส่งออก และถือเป็นเศรษฐกิจหลักที่สำคัญ หมายว่า ประเทศไทยต้องนำเทคโนโลยีใหม่มาผลิตเพื่อการปรับปรุงประสิทธิภาพ เรื่องของ Eastern Economic Corridor (EEC) หรือ โครงการระเบียงเขตเศรษฐกิจภาคตะวันออกได้มีการลงทุนเพื่อนำเทคโนโลยีใหม่มาลงทุน เพื่อให้เกิดความแข็งแกร่งด้านเศรษฐกิจในการผลิตที่สู้ประเทศต่างๆได้ และเมื่อมีการปรับค่าจ้างขั้นต่ำมากขึ้นก็ต้องมีการปรับตัวเรื่องราคาสินค้า และลดค่าใช้จ่ายด้านการผลิต จึงต้องมีการปรับด้านเทคโนโลยี และการลดคนลง สภาพเศรษฐกิจนี้เพื่อให้ประเทศไทยได้มีการพัฒนาได้จึงต้องมีการนำเทคโนโลยีใหม่ๆมาใช้ และต้องมีการทบทวนเพื่อนำมาใช้ในกระบวนการผลิตของเรา และหนึ่งในการที่มาร่วมกันวันนี้เป็นซัพพลายเชนที่ร่วมกันผลิตในธุรกิจ และต้องมีความร่วมมือเพื่อให้กระบวนการผลิตของเรามีความก้าวหน้าและเดินหน้าต่อไปได้ จึงขอความร่วมมือจากทุกคน

นายชัยพงษ์ โฉมเฉลา ประธานสหภาพแรงงานเด็นโซ่ประเทศไทย กล่าวว่า หลายองค์กรมีการมองว่าเรื่องโลกร้อนเป็นเรื่องไกลตัว และมีการพยายามที่จะลดภาวะโลกร้อนกันอยู่แต่ว่าแรงงานไม่รู้เรื่องนี้การที่ญี่ปุ่นคิดเรื่องพลังงานไฮโดเจนไว้แล้วว่าเป็นพลังงานสะอาดอยู่แล้วแต่ด้วยประเทศมหาอำนาจเองต้องการที่จะได้ประโยชน์จากน้ำมันก็ใช้การผลิตเพื่อให้สอดคล้องต่อความต้องการของตลาด แต่ว่าการปรับตัวนั้นส่วนของยักษ์ใหญ่ในการผลิตรถมีการเตรียมตัวในการปรับแต่ละขั้นตอน หากผู้ผลิตชิ้นส่วนต้องรับรู้ด้วยว่าแรงงานที่ผลิตหัวฉีดน้ำมันให้ใครหากรถไม่ใช้น้ำมัน และหลายบริษัทประกาศที่จะปรับตัวเรื่องการลดกำลังคนแล้วว่าปีต่อปีจะลดเท่าไร จะเหลือแรงงานในกระบวนการผลิตเท่าไร ซึ่งคนเก่าออกไปคนใหม่หางานทำไม่ได้ นี่ผลกระทบมาจากภาวะโลกร้อนหรือไม่ การเปลี่ยนผ่านอย่างนี้กระทบต่อแรงงานหรือไม่ และแรงงานอยู่ตรงไหน มีการเตรียมพร้อมหรือไม่ เตรียมการอย่างไร ตอนนี้ใกล้เข้ามาแล้ว เมื่อกระบวนการผลิตรถไฟฟ้าเข้ามาในประเทศไทย กลุ่มแรงงานผลิตชิ้นส่วนจะมีชีวิตความมั่นคงในการทำงาน การเปลี่ยนผ่านทางเทคโนโลยีเป็นคุณต่อโลกเห็นด้วยแต่การเปลี่ยนผ่านที่เกิดขึ้นแรงงานอยู่ตรงไหน และจะดูแลหรือก้าวผ่านกันอย่างไร วันนี้แค่นายจ้างลดการทำงานล่วงเวลาก็แย่แล้ว ยังไม่ถึงกับการไม่มีงานทำ หากนำเทคโนโลยีมาทดแทนการจ้างงานคนจริงๆผลกระทบตรงนี้กับแรงงานจะเป็นอย่างไร

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นนี้เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์ที่ใช้ชีวิตประจำวัน และการพัฒนาอุตสาหกรรม ซึ่งการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวส่งผลกระทบต่อภาวะโลกร้อน หากไม่มีการลดพฤติกรรมการดำเนินชีวิตของผู้คน และด้านการอุตสาหกรรมแบบเดิมๆ อุณหภูมิโลกก็จะสูงขึ้น และกระทบต่อชีวิตมนุษย์ สัตว์ และพืช น้ำแข็งขั้วโลกละลาย น้ำในทะเลสูงขึ้น ฝนตกหนัก ภัยแล้ง น้ำท่วม อากาศร้อน หนาว ฝน ซึ่งภาวะเรือนกระจกที่เกิดขึ้นจริงๆเป็นการป้องกันไม่ให้โลกร้อน แต่ว่า เมื่อโลกร้อนมากขึ้นจากน้ำมือมนุษย์ที่มีการใช้อุตสาหกรรม การใช้ชีวิต ทำให้อุณหภูมิโลกร้อนขึ้น และไม่สามารถสะท้อนกลับความร้อนออกไปได้ด้วยความหนาของกาศเรือนกระจก จึงทำให้ภาวะโลกร้อน และน้ำแข็งซึ่งมีส่วนในการปรับสมดุลย์ให้กับโลกก็ได้รับผลกระทบ หิมะละลาย กาศเรือนกระจกที่เกิดขึ้นก็มาจากฝีมือมนุษย์ ผละกระทบกับการเกษตร ทรัพยากรต่างๆ ภัยแล้ง น้ำท่วม พืช สัตว์บางประเภทสูญพันธุ์ มนุษย์เองก็ได้รับผลกระทบจากโรคอุบัติใหม่ที่เกิดขึ้น และโรคเก่ารักษายากขึ้น นอกจากนั้นมนุษย์เองยังได้รับผลกระทบหากสัตว์ พืชสูญพันธุ์ เนื่องจากทุกอย่างเป็นอาหาร ไม่มีอาหารก็ตาย สภาพที่เปลี่ยนแปลงทำให้เกิดการเสียสมดุลย์ทางธรรมชาติ พื้นที่ร้อนหนาว หิมะตกในทะเลทราย น้ำท่วม ไฟป่า ระบบนิเวศชายฝั่ง อุทกภัยต่างๆน้ำมาก ทะเลจืด น้ำก่อย ปลาตาย ปะการังฟอกสีตาย เมื่อระบบนิเวศเสียความหลากหลายทางชีวภาพหายไป เป็นต้น

ผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ ทั้งภาคเกษตรกรที่ทำกินไม่ได้ ภาคแรงงานก็กระทบจากการเปลี่ยนผ่านทางอุตสาหกรรม เดิมอาจมองว่าตกงานจะกลับไปทำเกษตรกรรม แต่ว่าที่ดินก็ไม่มีแล้วเนื่องจากทางบ้านถูกทุนคว้านซื้อที่ไปหมดแล้ว แนวคิดเกษตรแปลงใหญ่ที่รัฐสนับสนุนทางนายทุน หรือแม้มีที่ดินอยู่ก็ทำกินไม่ได้ด้วยไม่มีทุน เนื่องจากสภาวะนิเวศเสีย และภาวะโลกที่ร้อน เกิดภัยแล้ง น้ำท่วมอีก ซึ่งแรงงานที่เคยออกไปเพื่อเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจพอเพียง รอดกี่รายซึ่งที่รู้จักส่วนใหญ่กลับเข้าสู่อุตสาหกรรมแบบเดิมอีกครั้งเพราะไม่สามารถอยู่รอดได้

การแก้ปัญหาโลกร้อนประเทศไทยได้เข้าร่วมในการลงนามให้สัตยาบัน ปฏิญญาที่เรียกว่าข้อตกลง ปารีส เกียวโต ก็เพื่อลดภาวะโลกร้อน ซึ่งต่างประเทศได้มีการปรับตัวในการใช้พลังงานสะอาด  การรีไซเคิ้ล  รียูท แต่ประเทศไทยกลับมีเรื่องการต่อต้านโรงงานไฟฟ้าถ่านหินขึ้นภายใต้นโยบายรัฐบาลชุดนี้ที่ต้องการจะสร้างโรงงานผลิตไฟฟ้าถ่านหิน ภายใต้ทั่วโลกรณรงค์เพื่อจะลดการใช้พลังงานฟอสซิลและถ่านหิน โดยประเทศจีน เป็นที่ 1 ในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากที่สุด และสหรัฐอเมริกาเป็นที่ 2 รองลงมา ประเทศไทยอยู่อันดับที่ 22 ซึ่งประเทศไทยจังหวัดที่ร้อนมากที่สุดคือ แม่ฮ่องสอน และอุณหภูมิต่ำสุดอยู่ที่จังหวัดสกลนคร ความต้องการทั่วโลกที่จะลดภาวะโลกร้อน คือการนำพลังงานทดแทนมาใช้ ซึ่งเป็นพลังงานธรรมชาติ ซึ่งข้อเสนอของประเทศที่ต้องการลดภาวะโลกร้อน คือส่งเสริมการจัดการพลังงานน้ำอย่างผสมผสาน ความมั่นคงทางอาหารภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ส่งเสริมการเกษตรอย่างยั่งยืน และเป็นการผลิตทางเกษตรที่ดีและเหมาะสม สร้างศักยภาพในการจัดการกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อสุขภาพ เพื่อพื้นที่ป่าร้อยละ 40 ป้องกันผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ และฟื้นคืนความยั่งยืนทางนิเวศ ส่งวเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และยั่งยืน ลดความรุนแรงจากภัยพิบัติจากธรรมชาติ เป็นต้น แล้วแรงงานอยู่ตรงไหนในนโยบายลดภาวะโลกร้อนของรัฐไทย

แผนกำหนดเรื่องการลดก๊าซเรือนกระจก เพื่อลดภาวะโลกร้อนมีการกำหนดเป็นมาตรการทางกฎหมาย และระยะเวลาที่ต้องลดให้ได้ ตามที่ประเทศไทยได้มีการรับข้อเสนอมา ซึ่งการพัฒนาด้านเทคโนโลยีใหม่ ส่งเสริมการนำเทคโนโลยีใหม่ๆมาใช้ในกระบวนการผลิต ซึ่งมีทั้งมาตรการทางภาษี และการกำหนดเรื่องสัญญลักษณ์ทางสินค้าหากสินค้าเป็นสินค้าสีเขียวไม่กระทบต่อสิ่งแวดล้อม ที่เรียกว่า คาร์บอนฟุตปริ้น โดยอาจมีการกีดกันทางการค้าหากว่า สินค้าไหนไม่ได้ใช้พลังงานสะอาด หรือเป็นสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เป็นต้น

นายธนัสถา คำมาวงษ์ รองเลขานุการมูลนิธิพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย กล่าวว่า ผู้ลงทุนชาวญี่ปุ่นบางบริษัทจะลดการผลิต และกลับไปผลิตที่ประเทศต้นทางแล้วส่งมาขายในประเทศไทย ด้วยเทคโนโลยีใหม่ไม่ต้องใช้แรงงานจำนวนมาก และในส่วนของรถไฟฟ้าที่มีนำมาโชว์ในงานมอเตอร์โชว์ ซึ่งใช้ได้จริงจากวิวัฒนาการนี้ชิ้นส่วนที่มีการผลิตอยู่ปัจจุบันจะหายไป ซึ่งในส่วนของโตโยต้าก็ต้องการที่จะกลับมาเป็นที่หนึ่งของโลกในด้านการตลาดก็จะมีการปรับตัว การใช้เทคโนโลยีใหม่ทำให้กำลังแรงงานในการผลิตมีส่วนเกินอยู่ในกระบวนการผลิต เท่าไร กี่พันคน วิธีการลดพนักงานอาจไม่ใช่การเลิกจ้าง แต่เป็นการลดการทำงานล่วงเวลา แค่นี้คนงานก็ลาออกจากงานเพื่อหาบริษัทที่มีล่วงเวลาทำเพราะไม่มีงานล่วงเวลาเงินไม่พอใช้อยู่ไม่ได้ออกไปเอง ซึ่งบริษัทก็จะหางานใหม่ให้ทำบ้าง หรือออกไปหางานเองบ้าง

ปัญหาภาวะโลกร้อน และอุตสาหกรรมเองต้องช่วยกันในการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่เพื่อช่วยโลกแน่นอนว่าต้องมีผลกระทบต่อผู้ใช้แรงงาน ซึ่งตรงนี้มีความสำคัญต่อการเรียนรู้ของแรงงานและร่วมกันหาทางออกว่าจะแก้ปัญหาอย่างไรในอนาคตในส่วนของผลกระทบที่จะเข้ามา

ปัญหาโลกร้อนนั้นเกิดจากอะไร ส่งผลกระทบต่อโลกอย่างไร โดยได้เปิดวิดีโอให้ความรู้ ต่อผู้เข้าร่วม จากนั้นก็บรรยายต่อ

นายธนัสถา คำมาวงษ์ กล่าวต่อว่า ปัญหาโลกร้อนนั้นมีผลกระทบของแรงงานในฐานะประชาชนด้วย ซึ่งควรต้องสนับสนุน และตระหนักต่อปัญหาที่จะเกิดขึ้นกับโลกร้อน และเห็นด้วยต่อการแก้ไข เพื่อลดภาวะโลกร้อนได้ต้องช่วยกัน แต่ต้องเป็นการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรมต่อแรงงาน ด้วยปัญหาโลกร้อนกระทบต่อสภาพแวดล้อม

นายวิชัย นราไพบูลย์  การเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรมต่อแรงงาน หรือ Just Transition  การเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรมคืออะไร เกี่ยวกับแรงงานอย่างไร ซึ่งผลกระทบ กับเศรษฐกิจ ที่เห็นคือกระทบต้อการเกษตรกรรม พลังงาน การขนส่ง สุขภาพที่เกิดขึ้นทั้งเก่าและใหม่ ภูมิอากาศที่ร้อนก็กระทบกับการทำงาน และสุขภาพ ซึ่งส่งผลกระทบต่อผลิตภาพแรงงาน การผลิตด้วยหากแรงงานมีการป่วยบ่อย อุตสาหกรรมที่อยู่ชายฝั่ง ผลกระทบต่อภัยธรรมชาติ น้ำสูงขึ้น ทำให้ต้องโยกย้ายอุตสาหกรรมไปพื้นที่สูง ซึ่งกระทบต่อแรงงาน การดำรงชีพ และอาจส่งผลกระทบต่อการจ้างงานอีกเช่นกัน

โอกาสและความท้าทาย กับแรงงาน เรื่องโลกร้อน ที่มีการปรับตัวปรับเปลี่ยนอุตสาหกรรมที่ส่งผลให้เกิดงานใหม่แน่นอน และการเกษตรกรรมก็ปรับตัวเป็นการใช้เกษตรอินทรีย์ เนื่องจากลดการใช้สารเคมี กระแสการรักษาสุขภาพ การขนส่งที่เกิดขึ้น คือระบบขนส่งจะไปใช้ระบบราง รถยนต์ขนาดใหญ่ต้องลดบทบาท และการผลิตรถที่ใช้พลังงานสะอาด เป็นรถไฟฟ้าในอนาคต เพื่อปรับอุณหภูมิโลกให้เย็นลง การใช้พลังงานถ่านหินกำลังจะหายไป ทั่วโลกจะหันไปใช้พลังงานสะอาด เช่น พลังงานลม พลังงานแดด พลังน้ำมากขึ้น

การปรับตัวของแรงงานด้านทักษะใหม่เช่นกัน เพื่อลองรับการจ้างงานใหม่ที่เกิดขึ้นในอนาคต ทั้งเกษตรกรรม การขนส่ง กระบวนการผลิตในอุตสาหกรรมที่ต้องปรับเปลี่ยน ซึ่งหากมีการปรับเปลี่ยนแน่นอนต้องกระทบกับผู้ใช้แรงงานด้วย ด้านความมั่นคงในการมีงานทำ หรือหากแรงงานสามารถปรับทักษะ และพัฒนาตัวเองได้ก็จะได้งานใหม่ภายใต้อุตสาหกรรมใหม่ก็ได้

นโยบายและวิธีปฏิบัติด้านแรงงาน เพื่อความสำเร็จในการลดโลกร้อนนั้น ประเทศญี่ปุ่นเองที่มาลงทุนในประเทศไทยก็มีการปรับตัวในประเทศ และญี่ปุ่นเองก็มีการปรับตัวด้านอุตสาหกรรม และมีส่วนในการผลักดันปฏิญญาเกียวโต เรื่องลดภาวะโลกร้อนหลักด้วย ซึ่งมีการอุดหนุนประเทศอื่นๆในการปลูกป่าเพื่อลดภาวะโลกร้อน จะเห็นได้จากงานCSR ปลูกป่ากันในบริษัทต่างๆ ซึ่งเป็นการสนับสนุนทุนจากประเทศ ที่ใช้อุตสาหกรรมที่ส่งผลต่อโลกร้อน โดยนโยบายตลาดแรงงาน ก็มีการใช้นโยบายในการปรับทักษะฝีมือแรงงาน เพื่อการเข้าสู่อาชีพใหม่ ที่จะทำให้แรงงานปรับตัวเข้าสู่อุตสาหกรรมใหม่ที่เป็นเศรษฐกิจอุตสาหกรรมสีเขียวในอนาคต เป็นการคำนึงถึงสิ่งแวดล้อม การจัดสวัสดิการการคุ้มครองทางสังคม ทั้งด้านกฎหมายคุ้มครองแรงงาน อย่างประกันสังคม การดูแลสุขภาพ การหางานให้ทำด้วยต้องมีการดูแลอย่างยุติธรรม แรงงานต้องมีส่วนร่วมในการเจรจาต่อรอง เนื่องจากเป็นผู้ได้รับผลกกระทบโดยตรงเนื่องจากแรงงานมีการรวมตัวกันเป็นขบวนการแรงงาน โดยต้องมีการพูดคุยเรื่องความมั่นคงในการมีงานทำ หากคนที่ไม่สามารถกลับเข้าสู่งานได้ต้องมีการดูแลแรงงาน และชุมชนด้วย

ส่วนประเทศไทยเอง นายกรัฐมนตรีได้ประกาศฏิญญาปารีส แต่ว่าไม่มีนโยบายและหน่วยงานไหนในประเทศไทยทำเรื่องลดภาวะโลกร้อน ซึ่งกระทรวงแรงงานมีการรณรงค์เพื่อที่จะลดโลกร้อน ตามกระแสที่นายกรัฐมนตรีได้ให้สัตยาบันลงนามปฏิญญามา แต่ว่ายังไม่มีการกล่าวถึงว่าแรงงานที่ได้รับผลกระทบอย่างไร ซึ่งตอนนี้การลดโลกร้อน เป็นการทำโดยเอกชน ซึ่งอุตสาหกรรมต่างๆที่ต้องการลดโลกร้อนก็ต้องปรับด้านเทคโนโลยีซึ่งแน่นอนต้องกระทบกับแรงงานสถานประกอบการแน่นอนแล้วจะมีอะไรมารองรับ เมื่อมีการปรับเทคโนโลยีใหม่มาใช้ในกระบวนการผลิต แน่นอนว่า อาจเกิดการจ้างงานใหม่ หรืออาจไม่มีงานทำ แล้วกฎหมายแรงงานไทยที่มีอยู่เพียงพอต่อการบังคับใช้ และยุติธรรมหรือยัง

การเคลื่อนไหวเรื่องการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรมหรือ Just Transition  เริ่มขึ้นจากทหารผ่านศึกในสหรัฐอเมริกา เมื่อถูกปลดประจำการต้องมีการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรมด้วย ซึ่งต่อมาได้มีการรณรงค์กันมานานแล้วซึ่งเป็นการพูดถึงเศรษฐกิจอุตสาหกรรม แต่ว่าการเปลี่ยนแปลง หรือการเปลี่ยนผ่านต้องมีผลกระทบต่อคนด้วย ซึ่งมีทั้ง บวก และลบ คือเกิดงานใหม่ อาชีพใหม่ แต่ผลกระทบทางลบคือตกงานไม่มีงานทำ ซึ่งข้อตกลงปารีส ทำให้มีการรณรงค์การลดโลกร้อนต้องมีการสร้างงานที่ดี ไม่ส่งผลกระทบต่อรายได้ของคนงาน ซึ่งกำหนดโดยองค์การแรงงานระหว่างประเทศ(ILO) ที่กล่าวถึงงานที่มีคุณค่า มีศักดิ์ศรี และมีรายได้ที่เป็นธรรม และได้รับการคุ้มครอง

ข้อตกลงปฏิญญาปารีส 2558 ที่มีการผลักดันโดยขบวนการแรงงานสากล คือต้องมีการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรมต่อแรงงานด้วย และต้องมีการจ้างงานที่มีคุณค่า ค่าจ้าง สวัสดิการต้องเป็นธรรม กฎกติกา การดูแลด้านคุณภาพชีวิตแรงงานควรได้รับการดูแลอย่างไร การจ้างงานใหม่รูปแบบการจ้างงานกระทบต่อชีวิตประจำวันหรือไม่ ต้องมีการกำหนดมาตรการใหม่ด้านกฎหมายหรือไม่ ซึ่งองค์กรแรงงานที่มีบทบาทคือสมาพันธ์สหภาพแรงงานสากล(ITUC) หรืออินดัสตรี้ออล ที่รวมทุกอุตสาหกรรมเข้ามา เป็นการรณรงค์ทั่วโลก ข้อเสนอคือสร้างงานที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ในประเทศไทยตอนนี้คือ EEC หรือ โครงการระเบียงเขตเศรษฐกิจภาคตะวันออก ระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออกที่จะเกิดขึ้นในส่วนของอุตสาหกรรมสีเขียวเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งต้องประเมินเรื่องผลกระทบต่อการจ้างงานด้วย ซึ่งประเทศไทยไม่มีการพูดคุยกับแรงงานเท่าไร และต้องมีการพัฒนาอาชีพใหม่ๆ สนับสนุนบทบาทสหภาพแรงงานให้มีส่วนร่วมในการเปลี่ยนผ่านด้วย ชุมชนที่ได้กระทบต่อด้านสภาพแวดล้อมก็ต้องดูแลด้วย

สหรัฐอเมริกา มีการผลักดันเรื่องการจ้างงานที่เป็นธรรมไม่กระทบต่อสิ่งแวดล้อม และต้องมีการผลักดันให้มีบำนาญที่เป็นธรรมต่อแรงงานด้วยเมื่อต้องออกจากงาน หรือเกษียณอายุ ในส่วนของแรงงานไทยเรามีการจ่ายค่าชดเชยว่างงาน ประกันสังคมบำนาญน้อยมากไม่พอต่อการดำเนินชีวิต อาจเป็นเพราะสหภาพแรงงานไทยเรียกร้องเพียงความอยู่รอดในปัจจุบันเฉพาะหน้ามากกว่าการดูแลในอนาคต ต่างๆว่าแรงงานในต่างประเทศที่เรียกร้องในการดูแลในอนาคต แรงงานอเมริกา ยังเรียกร้องการสร้างอาชีพมากกว่าการฝึกอบรม เมื่อฝึกอบรมแล้วต้องมีงานทำด้วย

ประเทศเดนมาร์ก สหภาพแรงงานของเขามีการส่งเสริมให้คนภาคภูมิใจในการเป็นสหภาพแรงงาน ด้วยทุกคนเป็นแรงงานไม่ว่าครู หรือคนทำงานในโรงงาน ซึ่งเดนมาร์กมีความเข้มแข็งมีสามารถเต็มร้อย เมื่อเป็นอย่างนี้เขาก็เรียกร้องกับรัฐบาลโดยตรง เกิดการจ้างงานใหม่มากขึ้น ซึ่งรัฐบาลก็มีการผลิตกังหันลม ส่งออกด้วย

ประเทศเยอรมันนี ยกเลิกโรงงาน และเหมืองถ่านหิน และเมืองเหล็ก เมื่อมีการบกเลิกต้องมีการเจรจาต่อรองกับสหภาพแรงงาน มีการส่งเสริมการจ้างงาน มีการปรับเปลี่ยนด้านเทคโนโลยี ใหม่แทนการปิดโรงงาน และยังมีการดูแลเรื่องบำนาญการขาดรายได้จากการเกษียณอายุ นี่ก็เป็นความเข้มแข็งของสหภาพแรงงานที่ต้องต่อรองในอนาคตในการสร้างหลักประกันทางสังคม จากการเคลื่อนไหวทำให้การเปลี่ยนแปลงการลดคนใช้เวลาถึง 40 ปี เพื่อให้มีการสร้างกระบวนการเปลี่ยนผ่านที่ไม่ให้เกิดผลกระทบ และมีการปรับตัวของแรงงานได้

การที่จะเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรม เมื่อจะลดโลกร้อนก็ต้องมีเรื่องการดูแลแรงงานด้วย ทั้งเรื่องสวัสดิการ ค่าจ้าง ในอนาคต ซึ่งขบวนการแรงงานในประเทศไทย หรือรัฐไทยดูแลแรงงาน หรือว่ามีแนวข้อเสนออย่างไร

จากนั้นมีการเปิดให้มีการแลกเปลี่ยนเรื่อง ผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีใหม่ ซึ่งผู้เข้าร่วมอบรมได้มีการกล่าวถึงสถานประกอบการหลายแห่งมีการนำเครื่องจักรรุ่นใหม่มาใช้ในกระบวนการผลิต บางบริษัทได้มีการกำหนดตัวเลขการลดจำนวนพลังงานแล้ว มีการลดงานล่วงเวลา(OT) ส่งผลให้แรงงานชั่วคราว หรือเหมาค่าแรงลาออกจำนวนหนึ่ง เพื่อหางานใหม่ในบริษัทอื่นทำ เพราะหากไม่มีงานล่วงเวลารายได้แรงงานไม่เพียงพอต่อค่าใช้จ่ายในการดำเนินชีวิต โดยผู้เข้าร่วมเห็นว่า อาจต้องต่อรองกับทางนายจ้างช่วงที่เปลี่ยนผ่านในการปรับเปลี่ยนเทคโนโลยีใหม่ แบบค่อยเป็นค่อยไป และต้องมีการพัฒนาฝีมือแรงงานเพื่อการเข้าสู่ระบบงานใหม่ ซึ่งขณะนี้การสร้างนิคมอุตสาหกรรมใหม่ในพื้นที่กำลังมีการพัฒนามากขึ้น เป็นต้น